Thứ Bảy, 2 tháng 6, 2012

{tạp chí Văn} - Viết trong khói lửa...

Cầm tờ báo như ôm khuôn mặt người

 mình quen đã lâu lắm chưa hề gặp lại.

 Một phần thì nâng niu ôm giữ nhưng một

 phần khác thì nôn nao muốn tìm xem

 những gì của ngày cũ qua con mắt hôm

 nay. Tựa như lòng mong mỏi nhìn lại

 chính thời đã qua của mình, một thanh

 xuân mong manh, xao xác đầy những

 mất mát nhưng đồng thời lại vô cùng

 giàu có bởi chất chồng cảm giác, chất

 chồng xúc động, bởi cái bất thường

 khôn lường của từng phút từng giây đời

 sống trong hoàn cảnh chiến chinh.


Tết Mậu Thân, một cái Tết mà người miền nam chắc chẳng ai có thể quên

 nổi. Tờ báo được xuất bản sau cái Tết đó, cho nên nó đấy tràn dấu vết

 của cuộc chiến trong thành phố. Trong trường hợp như vậy, hình thức văn

 chương thích hợp nhất chỉ có thể là ký thôi. Ta có cảm tưởng người viết

 vừa chạy vừa ghi. Nguyễn Mạnh Côn đạp xe đạp còn Dương Nghiễm Mậu

 không thấy nói đã dùng phương tiện di chuyển nào. Cuốn báo trăm trang

 khổ nhỏ mà có đến những ba bài ký, hai trong ba có tính cập nhật tinh

 tươm như nồi cơm mới bắc từ bếp xuống còn nghi ngút khói. Bài ký thứ

 nhất của Nguyễn Mạnh Côn, bài ký thư hai của Dương Nghiễm Mậu ; bài

 thứ ba của Trần Hoài Thư, bài này là của chàng thanh niên Thư-chuẩn-

úy-sữa ghi chép về một hoạt động quân sự của đơn vị ông, không dính

 dáng gì với khói lửa Mậu Thân còn nghi ngút. Sau đó thì có thơ, món

 tráng miệng không thể thiếu, và bốn đoản văn của Phan Du, Phan Lạc

 Tiếp, Tạ Tỵ và Hồ Minh Dũng.


Bài ký quan trọng nhất là của Nguyễn Mạnh Côn có tựa là Một Mùa Xuân

 Đầy Máu. Tuy chỉ là ký nhưng đó là một đoản văn vừa hào hùng vừa tình

 nghĩa cộng với những nhận xét/phân tích sáng suốt, thông minh. Lý luận

 chắc nịch, ông đưa ra những luận cứ không bẻ vào đâu được. Ông lạc

 quan một cách vững vàng –là đối với mắt nhìn của người không có kính

 hiển vi bên cạnh, không có đủ dụng cụ trong phòng thí nghiệm của mình.

 Suy từ những chứng cớ cụ thể, ông đánh ngã những thành kiến mà chúng

 ta, với thời gian, tự vẽ vời bằng khá nhiều hào nhoáng hình ảnh của anh bộ

 đội Cộng sản.


Năm ấy Nguyễn Mạnh Côn được 49 tuổi. Hồi còn ở Sài gòn, tôi được

 người bạn dắt tới gặp ông một lần lúc ông còn phụ trách nguyệt san Chỉ

 Đạo, sáu bẩy năm trước đó. Bây giờ khi đọc bài ông viết tôi vẫn giữ

 nguyên cảm tưởng cũ, vừa nễ vừa phục. Chỉ sáu bảy năm sau ông vào tù

 và sau đó, chết trong tù.


Trên đây, tôi bảo NMC thông minh, hiểu biết sâu sắc, trong bài ký ông đã

 có những nhận định chính xác, có điều tất cả mọi chúng ta đều đứng trên

 căn bản con người để nhận định ; nhưng cộng sản thì đã vượt qua trạng-

thái-người mất rồi. Thí dụ những hành động và tư tưởng được coi là nhân

 bản đều lấy con người làm gốc, con-người-vô-điều-kiện, chỉ cần là con

 người,  trong khi với người CS con người phải là con-người-phe-ta, con

 người của giai cấp. Từ đó những xét đoán trở nên sai lầm trầm trọng.

 Ngay khi được tin CS tấn công ngày Tết mà trước đó họ đã bằng lòng

 cam kết tuần lễ hưu chiến thì ông Côn lý luận rằng không đúng, bởi theo

 ông,  họ có thể lọc lừa mọi thứ “nhưng không đời nào họ dám để cho dân

 chúng thấy rõ họ không tôn trọng chữ tín” (lời ông). Trời ơi, với người CS

 mọi điều chỉ có giá trị giai đoạn thôi. Có thể ngày hôm qua họ giữ chữ tín

 nhưng ngày hôm nay, vì tình thề đổi khác họ không cần giữ nữa. Với chúng

 ta, có những giá trị muôn đời ; với CS chỉ có giá trị nhất thời. Cho nên

 chúng ta thua. Cho nên NMC nằm chết trong tù.



Dương Nghiễm Mậu cũng dùng ký : Trong Khói Lửa. Ở Sài Gòn Nghĩ Và

 Viết Về Huế. Ngày đó DNM chỉ mới rời Huế về Sài gòn có mấy hôm.

 Ngoài Huế, ông gặp bè bạn, tôi chắc phần nhiều là trí thức và văn nghệ sĩ

, trong đó có Trịnh Công Sơn và tên một người được viết tắt bằng mẫu tự

 đầu, K. Tôi đoán là Ngô Kha không biết có đúng không. Với người có tên

 viết tắt, DNM  xác nhận lập trường rõ rệt của mình là không ngửi được

 mùi CS, tôi tự hỏi tại sao ông phải vạch bụng mình ra thẳng thắn như vậy

 nếu kẻ kia không phải là kẻ có một lập trường mập mờ? Vì chỗ đó mà tôi

 nghĩ tới Ngô Kha. DNM chỉ kể sự việc và tỏ lòng lo lắng cho những người

 bạn của ông ở Huế cũng như tình trạng đang xảy ra ở Sài gòn. Nói với

 người tên K., DNM tỏ ra vừa tôn trọng nhưng vừa xa cách mặc dù cũng

 gắng bày tỏ rõ ràng tư tưởng mình, nhất là ở đoạn chót người ta thấy

 ông đã tìm cách thỏa hiệp hai cái nhìn khác biệt giữa ông và K. cố nhấn

 mạnh về chỗ giống nhau giữa những người trẻ có tâm huyết. Tình trạng

 Việt-Nam lúc đó đã quá phức tạp nên tâm thức những người dân Việt-

Nam lúc đó quá hoang mang; lớp trẻ có ý thức, nhất là ở Huế (chỉ kém Sài

 gòn vì số lượng) mỗi người suy nghĩ  và hành động một cách khác nhau ;

 ngay nhóm những kẻ sau này bỏ ra bưng và những người còn nắm lại cũng

 có những lỗi điệu.


Bài ký thứ ba của Trần Hoài Thư ghi chép những hoạt động của chàng sĩ

 quan trẻ tuổi vửa mới ra khỏi trại huấn luyện. Không khí chiến tranh là

 không khí chung nhưng nội dung bài viết của ông lại có vẻ xa lìa những bài

 kia. Thời ấy những bài lai cảo viết tay trên một mặt giấy được gửi tới tòa

 soạn của ông Trần Phong Giao hẳn là tốn không biết bao nhiêu ngày tháng

, nhất là trong trường hợp anh lính chiến THT “viết từ một KBC”. Đó là lời

 lẽ của người thư sinh tuy đang phải đối đầu với cái chết thực sự nhưng

 vẫn mơ mộng lãng mạn, cử chỉ lãng mạn được đẩy tới độ chót khi đơn vị

 đã đến được mục tiêu chỉ định, những người lính dưới quyền đã lục lọi vị

 trí để tìm thấy đối phương chỉ mới vừa rút đi vì cơm canh còn nóng thì

 ông chỉ huy nằm lăn trên sàn nhà vì mệt đuối mà vẫn nhớ những kỷ niệm

 cũ, và tìm mẩu than viết lên vách câu thơ:


Khi con về quê hương chừng đã ngủ


Giấc ngủ ngàn đời trong tuổi đạn bom


Ru nước mắt con xin ngừng nhận lỗi


Mẹ Việt-Nam, mẹ đã mất hay còn?


Còn hành động nào vô tội hơn thế, phù phiếm hơn thế, hởi những tâm hồn

 trẻ của Việt-Nam đau thương tuyệt vọng?


Thú thật khi viết những giòng này tôi vẫn chưa buồn đọc mấy truyện ngắn

 trong tờ báo ấy dù  truyện của Hồ Minh Dũng, Tạ Tỵ, Phan Lạc Tiếp cũng

 vương  thuốc súng, tiếng đạn và xác người ; là vì, tuy vậy, những câu

 chuyện của họ vẫn còn rất xa cái nóng hổi của Mậu Thân.


Lác đác đây đó trên trang báo là những giòng chữ bôi đen mà người đọc

 hồi ấy vẫn quen gặp với lời giải thích là tòa soạn hoặc tác giả tự ý đục bỏ,

 một cử chỉ tự giác khi cho rằng những lời lẽ ấy có thể gây bất lợi hay có

 thể bị hiểu sai. Giữa khâu sản xuất và khâu kiểm duyệt của cơ quan trách

 nhiệm vẫn còn khâu tự kiểm soát! Sự việc này, trong chừng nào đó, có thể

 xem như ý thức cao của người cầm bút, mà cũng có thể diễn dịch rằng

 giới trí thức, nhà văn tuy suy nghĩ khác nhau vẫn có tinh thần xây dựng

 và mặt khác nữa, cũng nên đẩy tới cùng mạch lý luận để nhận ra trong ý

 thức tập thể, mảnh đất miền nam là chốn dung thân cuối cùng mà nơi đó

 con người còn được quyền hít thở chút không khí sống thực! Trang báo

 giống thân thể của con người trong chiến tranh, lở lói, đục khoét, khiếm

 khuyết nhiều nơi. Nhưng nó vẫn giữ được cái “nhân cách” của nó ; không

 phải vì chạy giặc mà nó đánh trần hoặc chân không giày. Cũng có trang

 dành quảng cáo những cuốn sách nghiên cứu công phu : Từ Binh Pháp Tôn

 Ngô Đến Chiến Lược Nguyên Tử của Nghiêm Xuân Hồng, những sách

 dịch mang không khí xa lạ xứ người : Con Chim Trốn Tuyết, Paul Gallico

, tiểu thuyết có tựa đề thơ mộng, Hương Cỏ May của Tuấn Huy cùng

 trang thư tín trao đổi giữa tòa soạn và độc giả cùng các cây viết hợp tác

 bài vở…
Quả là một món quà quí nhờ ông Trần Hoài Thư, người tự gán cho mình

 trách nhiệm bảo vệ Di sản Văn học miền Nam. Ngày nay, ngụ cư trên xứ

 người, tôi là kẻ chưa hề tham gia một cuộc biểu tình để phản đối hay hoan

 hô ; cũng chưa hề góp công góp sức vào cuộc đấu tranh chống Cộng. Tôi

 hoàn toàn nằm ngoài rìa những hoạt động kiểu đó. Nhưng tôi vẫn duy trì ý

 nghĩ rằng tôi không thể sống được với người CS. Cũng vì vậy mà tôi nâng

 niu nền Văn Học hai mươi năm của chúng ta, nền văn học phong phú, tự

 do, có ý thức, có trách nhiệm, thật sự phát xuất từ trái tim người.

Source: http://blog.yahoo.com/onggiahuutri/articles

Download VĂN - VIẾT TRONG KHÓI LỬA : https://www.box.com/s/b9fb0de2ee0cd92f0d2e

Đăng nhận xét