Thứ Năm, 29 tháng 7, 2010

"Để người tên Duyên, đau khổ muôn niên..."

Như nhiều tác phẩm được viết lên từ những mối tình (có thể là những mối tình câm, hay chỉ có khi là 1 nàng thơ trong viễn tượng) với 1 bóng hình nào đó, như TCS với Diễm trong Diễm Xưa, Anh Bằng với Thụy trong Khúc Thụy Du (của Du Tử Lê), Phạm Thiên Thư với HoàngThị Ngọ trong Ngày xưa Hoàng Thị, Hoàng Thi Thơ với Thi trong Người Trinh Nữ Tên Thi, Nguyên Sa với Nga trong bài thơ cùng tên.... Thà Như Giot Mưa (thơ Ng.Tất Nhiên, nhạc Phạm Duy) cũng cùng 1 "tông" màu tha thiết ấy và hình ảnh người tình luôn là.... nỗi ám ảnh, nỗi say mê bất tận của các tác giả này...Những người tình, đã đến, đã "ngồi xuống đây", đã là 1 phần đời cúa các tác giả, nhưng mãi là "cuộc đời" của tất cả những độc giả, những thính giả sau này.

Tuy thế, Thà như giọt mưa của Nguyễn Tất Nhiên (được Phạm Duy phổ nhạc) là 1 tác phẩm đau đớn và giằng xé nhất. Nếu như những Thụy, những Diễm, những Ngọ...được nhắc đến chỉ như là 1 quá khứ, 1 kỉ niệm đẹp, 1 trang đời được lật lại, thì Duyên, trong thơ Nguyễn Tất Nhiên và qua nét nhạc tài hoa của Phạm Duy, là 1 "vết mực " không thể nào "xóa bỏ không hay" được, hình ảnh ấy, cứ trở đi trở lại, cứ khiến nhà thơ như đang trong một cơn "vật vã trôi", đến nổi những tuyệt tác của ông được mọi người gắn cho là một mối tình điên.

Còn cuộc tình nào đẹp hơn..những cuộc tình được viết vào thơ???

Từ thưở anh chàng Nam Kì Nguyễn Tất Nhiên yêu "Cô Bắc kỳ nho nhỏ"

"Đôi mắt tròn, đen, như búp bê
Cô đã nhìn anh rất ... Bắc Kỳ
Anh vái trời cho cô dễ dạy
Để anh đừng uổng mớ tình si"

cho đến khi phát giác nhửng chua cay trong cơn say ái tình ấy

"Tình cứ đuổi theo người như chiếc bóng
Người thì không bắt bóng được bao giờ
Anh muốn khóc trong buổi đầu niên học
Bởi yêu em nên sầu khổ dịu dàng."

(Bởi yêu em sầu khổ dịu dàng)

cho đến khi tan giấc mộng lành. khi...

"Tình mới lớn phải không em rất mỏng ?

Cách tập tành nào cũng dễ hư hao
Thuở đầu đời cầm đũa thấp cao
Và nâng chén, dĩ nhiên, đổ vỡ

Khi mỏi mòn nghe đời mình trắc trở

Hơn lúc nào tôi quá đỗi thương tôi ! "

...rồi vì yêu quá, nên

"Ta muốn riêng ta - người bất hạnh
Để em còn mím lệ chảy ngang tôi
Tay run run vuốt mặt kẻ qua đời
Và sau đó ... em nên cười ta dại dột !"

Cho đến khi những yêu thương cuồng dại, muốn sống hoài, muốn sống mãi với người tình của mình, muốn biến mình thành mưa, thành những giọt nước mắt từ trời, cứ thế rơi tự nhiên, rơi hoài hoài, rơi suốt kiếp, rơi ...đễ "người tên Duyên" phải "đau khổ muôn niên"... Còn đắm say, mới còn thù hận...Còn chất ngất, mới còn có sự hờn căm ấy...

Cái lạ và độc đáo của thơ Nguyễn Tất Nhiên là ở đó, có thể, ông không nghĩ là mình đang làm thơ, ông chỉ viết những gì mình nghĩ, và những bài-thơ-suy-nghĩ ấy, đầy chất đời, bởi vậy, nó đã lại với chúng ta...đến giờ này, cũng là 1 điều dễ hiểu!


--------------------

Dù biết rằng tình yêu không thể nào lý giải, không thể nào gượng ép. Nếu cô Duyên, xin tạm gọi là cô Duyên, trong một dịp tình cờ nào đó đọc được những giòng thơ nức nở này. Lòng cô Duyên có giao động cho mối tình khờ dại??!! Không hiểu cô Duyên khi xưa có đáp lại một chút ân tình gì cũa nhà thơ hay không , hay chỉ là tình một chiều?? Nếu chỉ là tình môt chiều thì quả thật nhà thơ yêu đên điên dại. Yêu đến báo trước dấu hiệu sẽ tự tử vì tình.

Nếu cô Duyên có "duyên" tình cờ đọc được nổi lòng cũa nhà thơ, không hiểu cô, bây giờ chắc cũng đã "tóc đã bạc màu" có chợt nhớ đến quãng đời học sinh thơ mộng, có anh học trò đứng đợi nơi sân trường, với lòng thổn thức??!!.

Cô Duyên có thể bây giờ đang đếm lại những mảnh tình?? Có chợt nhớ đến người xưa và lòng hối hận??.!!Chính cô Duyên đã giết chết một tâm hồn.. Nguyễn Tất Nhiên yêu cô Duyên đến điên dại. Nhưng (có nên không??), chúng ta có lẽ cũng cần cảm ơn cô, vì đã đến với cuộc đời NTT, đã gieo vào đời ông 1 mối tình đau, để những bài thơ ấy, thành những tác phẩm độc nhất vô nhị của nền thi ca VN....Và có lẽ, trước đó, bây giờ, và sau này, hể có ai vì tình mà quá đau đớn, vì tình mà quá chua chát, thì dù người yêu, có tên gì, thì cũng sẽ hát hoài, hát mãi "để người tên Duyên, đau khổ muôn niên"....

!!!

huyvespa@gmail.com

Đọc thêm : NGUYỄN TẤT NHIÊN - THI SI ĐIÊN SI TÌNH LÃNG MẠN


Image
http://www.megaupload.com/?d=CIS2XI6G

Image

01-Tình Đầu Trôi Đi Không Trở Lại (Thơ Nguyễn Tất Nhiên, Nhạc Hoàng Thi) - Hoàng Thi
02-Khúc Buồn Tình_Thà Là Giọt Mưa (Thơ Nguyễn Tất Nhiên, Nhạc Hoàng Thi) - Khánh Ly
03-Như Màu Nắng Sân Trường (Nguyễn Tất Nhiên, Đào Dung) - Phương Thảo
04-Tâm Hồn Anh Có Một Giòng Sông (Thơ Nguyễn Tất Nhiên, Nhạc Hoàng Thi) - Hoàng Thi
05-Vì Tôi Là Linh Mục (Thơ Nguyễn Tất Nhiên, Nhạc Nguyễn Đức Quang) - Thanh Hà
06-Con Gái Bắc (Thơ Nguyễn Tất Nhiên, Nhạc Hoàng Thi) - Hoàng Thi
07-Sài Gòn Đường Nguyễn Du (Thơ và Nhạc Nguyễn Tất Nhiên) - Phương Thảo
08-Sông Chiều Áo Trắng (Thơ và Nhạc Nguyễn Tất Nhiên) - Thái Châu
09-Trúc Đào (Thơ Nguyễn Tất Nhiên, Nhạc Anh Bằng) - Thúy Hằng
10-Chiều Trên Đường Hồng Thập Tự (Thơ và Nhạc Nguyễn Tất Nhiên) - Hoàng Thi
11-Lời Của Hoàng Thi - Phạm Long & Diamond Bích Ngọc đọc

http://www.box.net/public/5npbcyaaje

Thứ Tư, 28 tháng 7, 2010

Bình yên rỗng & Tango điên

Âm ỉ, nhen nhúm, rồi bập bùng ngây ngất, tiết tấu độc đáo của Tango đã mê đắm hàng triệu trái tim trên thế giới này, Tango điên, khi bạn đang bình yên..rỗng!

Chúng ta có thể đã quên hết, mà lạ lùng thay, vẫn chẳng thể quên, vẫn còn nhớ mãi, một lần nào, một bản Tango. Trong căn phòng kỷ niệm của trái tim, có thể hết thảy đã bay đi theo gió bão đời, vẫn thần thánh, vẫn bổng trầm, vẫn du dương một bản Tango còn lại. Tango không chỉ là một điệu nhạc, một lời hát. Tango hơn, còn là mộng tưởng của tuổi trẻ, khi anh biết yêu lần đầu, khuôn mặt của thiên đường, khi em biết yêu lần cuối., nụ cười của vực thảm xa hun hút Tango, tiếng cười của hạnh phúc. Tango, điệu ru của nước mắt. Mỗi bản Tango là đánh dấu cho một lần họp mặt, mỗi bản Tango là một gợi nhớ về một buổi chia tay.Trong gặp gỡ đã có mòi chia xa, trong biệt ly đã có hình dáng cảu trùng phùng hội ngộ...Tango như 1 thứ hóa chất làm lên màu tất cả những kỉ niệm đó!

Nghe những bản Tango đã đến với đời mình, sự kỳ diệu là thấy lại hết đời mình ở đó. Thấy lại từng thời gian. Thấy lại từng nơi chốn. Thấy lại từng dấu chân. Thấy lại từng kỷ niệm. Thấy lại ta trong tình yêu cũ. Thấy lại người, trong bóng dáng xưa. Thấy lại trời ta, biển ta. Thấy lại từng tuổi, từng ngày. Thấy lại con đường tình nhân, thấy lại góc phố quen thân thiết, thấy hình ta trong dáng người và thấy bóng người đang mãi theo ta.....

....Và trong những điệu tango; ta san sẻ được hết những rối bời trong tâm tưởng..mời bạn cùng nghe 2 bài Tango tôi rất thích



HIÊN CÚC VÀNG<----

nhạc sĩ:
Nguyễn Đình Toàn


Đi trên đường phố này
Nghe như chiều đã đầy
Cả hồn người thương nhớ
Cây cao đổ bóng dài
Quê hương và cuối ngày
Chập chờn trong lá bay

Mùa thu thắp lá hai bên dường
Hay những tro tàn của tình xa vắng
Trời âm u nắng Hay gió tha phuơng vẫn mang sầu riêng
Về gieo nỗi niềm

Trong vòm cây có tiếng chim,
Trong lòng anh có tiếng em
Điếu thuốc trên môi còn làn khói mềm
Âm thầm trong những bước chân
Mơ hồ như có tiếng ngân
Của một hồi chuông ai oán xa xăm

Bên hiên người cúc vàng
Bao nhiêu lần đã tàn
Còn ngậm màu lưu luyến
Ai đi ngoài muôn trùng
Xa lâu rồi cách lòng
Tình còn hay đã quên

Một ngày không nữa đang dần qua
Dội từng con sóng trong lòng ta
Bọt bèo trôi đắm nơi trời xa
cảnh còn đây… dấu người đã mờ
Đen như con mắt đau cạn khô
Đỏ buồn soi sáng đôi giòng mưa
Người ngẩn trong mưa hay tình xưa
Làm chưa xong hết cuộc tiễn đưa


http://songnhac.vn/Image/2/06052010/tango3.jpg
TANGO ĐIÊN
ns;TRẦM TỬ THIÊNG
…1 lời hò hẹn;1 thời chờ mong
1 lần tìm nhau 1 đời vượt chết
1 ngày dạt trôi tình ta nơi cuối sông đầu sông
ta khóc nhau từng phím tơ chùng
vì tinh còn đợi vì tình còn mơ
gửi lại nụ hôn nồng nàn để nhớ
Là lời thề đậm đà thay đêm ái ân rực rỡ
còn đây mãi trong giờ giã từ
ôi tình men ngất say suốt đời ta nhớ hoài
cứ mộng tình rồi không phai
đâu ngờ người bỏ ta trong đắng cay
vì dòng thời gian là huyệt mộ sâu
lạnh lùng vùi chôn cuộc tình trọn kiếp
lặng nhìn chồng thư vàng khô bên lá thu vụn vỡ
từ khi hết mong gì thấy nhau…


Image
Image


http://www.megaupload.com/?d=OW7P3V2Z


ImageImage
http://www.megaupload.com/?d=F3ZML4GP








http://www.mediafire.com/?kuy0wwzkmbz


ImageImagehttp://www.megaupload.com/?d=2TYEBFT0
Image
http://img212.imageshack.us/img212/9215/backnf4.jpghttp://www.mediafire.com/?uguizonpj1d

Thứ Hai, 26 tháng 7, 2010

Hôm nay Nga buồn như con chó ốm...

Từ khi đọc bài thơ đó, và nghe nhạc phẩm được phổ nhạc từ (1 người cũng là thi sĩ nổi tiếng)(đọc thêm ở đây THI SĨ ĐIÊN SI TÌNH LÃNG MẠN) Nguyễn Tất Nhiên do Duy Quang trình bày trong album Nga (Dream Studio), tôi biết đây là bài hát có lyric "táo bạo" nhất nền tân nhạc VN, bởi lẽ, có mấy ai dám so sánh người yêu mình...với "chó", huống hồ là 1 con "chó ốm":)

http://www.box.net/shared/ecum0nkcmm

Nguyên bản bài thơ (rất dễ thương)

Hôm nay Nga buồn như con chó ốm
Như con mèo ngái ngủ trên tay anh
Đôi mắt cá ươn như sắp sửa se mình
Để anh giận sao anh chả là nước biển...
Cười đi em ơi như sáng hôm qua
em đố

Hôm nay Nga buồn như con chó ốm
Như con mèo ngái ngủ trên tay anh
khiến những nụ cười
làm mắt anh
Tại sao, Nga ơi, tại sao ...
Đôi mắt em nghẹn như sát từng lần vỏ hến
Hơi thở trùng như sợi chỉ không căng
Bước chân không đều như chiếc thước kẻ ai làm cong
Ai dám để ở ngoài mưa ngoài nắng!

Nói cho anh đi, Nga ơi ...
(em làm ơn chóng chóng)
Lại bên anh đi - bằng một lối rõ thật gần
Bằng một lối gần hơn con đường cong
Bằng một lối gần hơn con đường thẳng
Bằng đôi má hồng non, bằng mắt nhìn trinh trắng
Bằng những lời yêu mến tan trên đôi môi ...

Và cười đi em ơi,
Cười như sáng hôm qua,
Như sáng hôm kia ...
Cười đi em,
Cười như những chiều đi học về
Em đố anh Paris có bao nhiêu đèn xanh đèn đỏ
Mỗi ngày bao nhiêu lần anh hôn em? ...

Cười đi em,
Cười thật nhiều đi em ...
Rồi đố anh
Cho anh không kịp đếm
Cho anh tan trong niềm vui
Cho bao nhiêu ngọn đèn xanh đang thi nhau cười
Vì ta đan tay chúng mình sát lại
(tay anh và tay em)
Nhớ hai dãy phố chạm vào nhau
Hai dãy phố chúng mình vẫn đi về
Em nhớ không ? ...

Em nhớ không ? Đã có một lần anh van em
Đã có một lần lâu hơn cả ngày xưa
Em sợ thời gian buồn như mọt nhấm từng câu thơ
Em sợ thời gian ác như lửa thiêu từng thanh củi
Mắt e ngại như từng con chỉ rối
Em sợ những ngày trời nắng như hôm nay
Em sợ những đường tàu vướng víu như chỉ tay
Không dám chọn lấy một ga hò hẹn
Em nhớ không? Anh đã van em
(và anh còn van em như ngày xưa ...)
Em đừng buồn như những chiếc lá tre khô
Em đừng buồn như những nóc nhà thờ không có tuổi
Anh van em đừng nhìn anh và đừng cười gượng gạo
Em đừng cười như ngọn bấc gần hao
Những nụ cười vướng trên đôi gò má xanh xao
Những nụ cười vướng trên mắt nhìn trắng đục
Đừng để anh nhìn em rồi nghẹn ngào chớp mắt
Như hai vì sao le lói trong đêm sương mù
Đừng để thời gian dầy
như trăm vạn lớp chấn song thưa
Về xen giữa hai bàn tay sầu tủi ! ...

Em nhớ không, anh đã van em đừng buồn
Anh đã van em đừng để những nụ cười chắp nối
Mắt anh sẽ mờ vì những vết kim khâu
Và anh buồn, rồi lấy ai mà dỗ nhau
Lấy ai mà dỗ hai con chó ốm ! ...

Em nhớ không cả một hôm trời mưa
Một hôm trời mưa tấm tức
Một hôm trời mưa không ướt cánh chuồn chuồn
Những hạt mưa không đan thành mắt áo len
Những hạt mưa không làm phai màu nước mắt
Em đã khóc, anh đã khóc, và chúng mình đã khóc
Bước chân lê trên những hè phố không quen
Chúng mình đã khóc vì không được gần nhau
như hai con chim
Chúng mình đã khóc vì không có tiền
làm lễ cưới lễ xin
Và em nhớ không, chúng mình đã hỏi nhau:
Tại sao phải làm lễ tơ hồng?
Tại sao phải nhờ người ta buộc chỉ vào chân?
Khi tay em đã vòng ra đằng sau lưng anh
Khi tay anh đã vòng ra đằng sau lưng em
Người ta làm thế nào cắt được
Bốn bàn tay chim khuyên! ...

Người ta làm thế nào cấm được chúng mình yêu nhau
Nếu anh không có tiền mua nhẫn đeo tay
Anh sẽ hôn đền em
Và anh bảo em soi gương
Nhìn vết môi anh trên má
Môi anh tròn lắm cơ
Tròn hơn cả chữ O
Tròn hơn cả chiếc nhẫn
Tròn hơn cả hai chiếc nhẫn đeo tay ! ...

Chúng mình lấy nhau
Cần gì phải ai hỏi ...
Cả anh cũng không cần phải hỏi anh
"Có bằng lòng lấy em?..."
Vì anh đã trả lời anh
Cũng như em trả lời em
Và cũng nghẹn ngào nước mắt! ...

Và em sẽ cười phải không em
Em sẽ không buồn như một con chó ốm
Như con mèo ngái ngủ trên tay anh
Đôi mắt cá ươn như sắp sửa se mình
Để anh giận sao chả là nước biển! ...

Em sẽ cười phải không em
Vì không ai cấm được chúng mình yêu nhau! ...
Không ai cấm được anh làm những câu thơ anh thích
Không ai cấm được anh làm cả bài thơ
Với một chữ N
Với một chữ G
Và với một chữ A
Người ta có thể đọc một câu, hai câu, hay cả ba
Người ta có thể không thích
(thì người ta không thích một mình)
Nhưng người ta không cấm được anh yêu bài thơ của anh.

------------------------------------------

Nguyên Sa, 1 nhà thơ quá quen thuộc với độc giả (đặc biệt là độc giả miền Nam), có rất nhiều bài thơ được phổ nhạc, hẳn bởi trong những câu chữ của ông đầy nhạc tính, và từng câu thơ đã rung rinh hẳn từng cung bậc của thanh âm????

Nguyên Sa một đời làm thơ và sống chết với thơ. Khi ông đang nằm trên giường bệnh, dù đang thập tử nhất sinh ông vẫn lo lắng để chuẩn bị cho in tập thơ “Thơ Nguyên Sa tập 4.” Thơ với ông là một vũ trụ mênh mông mà cuộc sống vẫn còn dù thân xác có bị hủy hoài theo luật thiên nhiên.

Thơ Nguyên Sa không phải chỉ thuần túy thi ca mà còn chất chứa cuộc sống thực tế và cả những ước mơ nữa. Có phải tâm tính lãng mạn là luôn luôn nuôi dưỡng những giấc mơ? Quả thực, trong suy nghĩ biểu hiện bằng ngôn ngữ thi ca, Nguyên Sa là một người làm thơ lãng mạn.


Những bài thơ như Áo Lụa Hà Ðông, như Tuổi Mười Ba, như Tám Phố Sài Gòn, như Paris Có Gì lạ Không Em, đã vượt qua không gian, thời gian để sống mãi. Thậm chí, nó còn vượt qua những chiến tuyến, qua những định kiến chính trị để thành một gia sản quý báu của văn chương dân tộc Việt Nam. Thế mà, khi viết hồi ký, ông lại ít đề cập tới. Không hiểu có phải là phản ảnh tâm lý mà ông đã nói trong cuộc phỏng vấn trước tám năm ngày ông từ trần:

“Ðề tài tình yêu thường thay đổi theo thời gian... trước năm 1963, tình yêu đó thuần túy những cảm xúc, những đam mê. Ðó là niềm đam mê, lúc tin tưởng mạnh mẽ, lúc rụt rè thắc mắc, lúc muốn ngỏ lời, lúc không dám ngỏ. Nhưng về sau lúc người ta 50, 60 tuổi, đam mê tình ái không còn nữa, như xao xuyến về một vạt áo trong sân trường, như bồi hồi vì một mái tóc xõa ngang vai, không có nữa. Thời gian xóa bỏ nhiều thứ. Tình yêu có bóng dáng của sự buồn phiền xót xa vì thời gian trôi qua. Và ngậm ngùi nhận ra rằng việc chấm dứt cho tất cả mọi sự sẽ phải tới. Khi nào suy nghĩ ấy xen lẫn trong đời sống trong tình yêu trong thơ, tất cả sẽ chán chường. Võ sĩ lên đài mà không nghĩ đến chiến thắng đến tiền thưởng mà chỉ nghĩ đến cái chết gần tới thì chắc chắn quả đấm của võ sĩ ấy phải khác với một võ sĩ chỉ nghĩ đến cách thế để cho đối thủ quỵ ngã. Ðối với tôi tâm sự về tình yêu lúc 50 tuổi trở lên như võ sĩ lên đài thay vì chiến đấu mãnh liệt say mê thì lại đưa quả đấm giơ lên rồi bỏ xuống. Tư tưởng cái chết ám ảnh mạnh mẽ tình yêu...”


Image

Image


http://www.mediafire.com/?0wmulmnddz0
http://www.mediafire.com/?m4ynymomz2z
http://www.mediafire.com/?mnmy2xmgdqi

NGUYÊN SA VÀ NHỮNG BÀI THƠ CUỐI CÙNG

         LÊ THIẾU NHƠN

Thi sĩ Nguyên Sa sinh ngày 1-3-1932 tại Hà Nội, mất ngày 18-4-1998 tại Mỹ. Trong cuốn hồi ký của mình, ông viết: “Tôi thích được giới thiệu bằng cách đọc lên một bài thơ Nguyên Sa. Đó là cách giới thiệu được cả Nguyên Sa ý thức và vô thức, cho thấy bản ngã của người làm thơ tương đối đầy đủ nhất, cả bản ngã đã có, bản ngã đang có, và bản ngã muốn có. Những bài thơ khác biệt mang lại bản ngã khác biệt…”. Vì vậy, để hiểu Nguyên Sa không có phương pháp nào đáng tin cậy bằng sự nghiêm túc đọc lại thơ Nguyên Sa.

Xuất thân từ một gia đình không liên quan gì đến văn chương nghệ thuật. Năm 17 tuổi, Nguyên Sa sang Pháp du học. Sau khi tốt nghiệp Tú tài, ông ghi danh vào khoa Triết, Đại học Sorbonne. Và cuộc hạnh ngộ với bà Trịnh Thị Nga đã biến ông thành thi sĩ. Bài thơ nổi tiếng đầu tiên của Nguyên Sa cũng là bài thơ đính hôn. Bài thơ có tên “Nga” được in vào thiệp cưới của họ năm 1955: “Em đừng buồn như những chiếc lá tre khô. Em đừng buồn như những nóc nhà thờ không có tuổi”. Năm 1956, ông bà đưa nhau về Sài Gòn sống bằng nghề dạy học. Không chỉ giảng dạy môn Triết cho các trường trung học, họ còn mở ra hai trường tư thục Văn Học và Văn Khôi. Với quan niệm bản thân “vốn dĩ chỉ là hạt cát”, Trần Bích Lan lấy bút danh Nguyên Sa và ngay lập tức lừng lẫy trên thi đàn.

                
http://phusaonline.free.fr/ButViet/NMTrinh/173_NguyenSa.jpg

Có thể do sự tình cờ hữu duyên, những bài thơ phổ nhạc của Nguyên Sa lan tỏa rất nhanh vào đời sống, và cho đến tận hôm nay, nhắc Nguyên Sa là người ta nghe vang lên trên môi “Anh vẫn nhớ em ngồi đây tóc ngắn. Mà mùa thu dài lắm ở chung quanh” (Áo lụa Hà Đông), hoặc “Áo nàng vàng tôi về yêu hoa cúc. Áo nàng xanh tôi mến lá sân trường” (Tuổi mười ba) hay “Vẫn hỏi lòng mình là hương cốm. Chả biết tay ai làm lá sen”( Paris có gì lạ không em) và “Hãy biến cuộc đời thành những tối tân hôn. Nếu em sợ thời gian dài vô tận” ( Tháng sáu trời mưa). Những bài thơ được phổ nhạc ấy cứ bồng bềnh từ thế hệ này sang thế hệ kia, khiến nhiều bài thơ khác của Nguyên Sa ít nhiều bị che khuất, kể cả những câu thơ độc đáo miêu tả chiếc áo dài dân tộc “Có phải em mang trên áo bay. Hai phần gió thổi, một phần mây. Hay là em gói mây trong áo. Rồi thở cho làn áo trắng bay”. Tuy nhiên, nếu đọc thơ Nguyên Sa viết sau năm 1975 ở hải ngoại, vẫn nhận ra nét hào hoa riêng biệt. Trong tập “Hoa sen và hoa đào” được sáng tác khoảng thời gian 1982-1988, có những câu thơ mang đậm phong cách Nguyên Sa như “Anh nhớ em ngồi áo trắng thon. Ngàn năm còn mãi lúc gần quen. Em gầy như liễu trong thơ cổ. Anh bỏ trường thi lúc Thịnh Đường” hay “Phương Đông vào chỗ hồng lên má. Chiều xuống lưng chừng mái tóc thưa”.

    Đã từng xuất bản cuốn sách biên khảo triết học “Descartes nhìn từ phương Đông”, nhưng trả lời phỏng vấn của nhà văn Vũ Bằng vào năm 1972, thì Nguyên Sa vẫn khẳng định: “Nói triết lý sa sả, e rằng sẽ là người tự kiêu. Nhất là trong thơ, càng nhiều triết lý càng mất tính cách của thơ. Theo tôi, thực chất của thơ là cái linh hồn, là sự sống của những chữ ta dùng”. Suy nghiệm đó được Nguyên Sa thể hiện rất rõ trong những bài lục bát. Thơ Việt Nam đã từng tự hào về lục bát Nguyễn Du, lục bát Nguyễn Bính, Lục bát Huy Cận thì có lẽ những ai yêu thể thơ truyền thống cũng cần lưu ý lục bát Nguyên Sa. Sáu chữ và tám chữ được Nguyên Sa vận hành khá tự nhiên và nhịp nhàng đến mức phẩm chất thi ca tuôn chảy vào lòng độc giả một cách bất ngờ. Khi gặp “Mây hồng” bâng khuâng “Những chiều sương kín đầu non. Hỏi nhau nhè nhẹ sao buồn chi em”, khi muốn “Tháo gỡ” giăng mắc ngậm ngùi “Ta nằm tháo gỡ cơn mưa. Cầu vồng tràn núi cũng vừa bắc ngang. Trong thơ ta gọi là nàng. Nói năng lẫm liệt, tình càng thâm sâu. Trời cao có núi bắc cầu. Trong ta vực thẳm cúi đầu nghe mưa”, hoặc khi đăm đắm “Hiu quạnh” thân phận “Bỏ tay vào túi buổi chiều. Lấy ra hiu quạnh với nhiều bản thân. Còn hiu quạnh chỗ mộ phần. Tấm bia màu trắng mấy lần quạnh hiu”, và khi hân hoan “Ngày khỏi bệnh” nhận ra “Thương ghê màu áo hoa cà. Mộng mơ bật sáng trên da thịt người”.

Những câu thơ mềm mại, linh hoạt và ấm áp theo suốt cả cuộc đời Nguyên Sa, và lúc đến chặng đường hoàng hôn số kiếp thi sĩ thì ông chợt ngộ “Hiện tượng toàn diện” để thả hồn tràn theo nghĩ suy không kịp kết nối vần điệu: “Lau khô một bông hoa không phải chỉ là động tác của tay. Công việc đòi hỏi sự chú ý của thị giác, sự nhịp nhàng của hô hấp và cả sự di chuyển trong một không gian”. Đối mặt với căn bệnh ung thư dạ dày hành hạ từng ngày, Nguyên Sa vẫn không rời bỏ thơ. Bài thơ “Hóa học trị liệu” có thể xem như một cột mốc để đánh dấu những sáng tác tạ từ nhân gian của ông

Tôi biết cây phong đứng ở trước cửa bệnh viện nghĩ gì
Khi những chiếc lá phong buông tay ra
Làm thành những vòng tròn nhỏ
Những chiếc lá phong màu rượu chát rơi xuống một vị trí tên là mặt đất
Gió đưa những chiếc lá phong sang một vị trí khác cũng tên là mặt đất
Như thể vật nào cuối cùng cũng chỉ có cùng một tên

Không thể nói khác hơn rằng, 22 bài thơ viết từ đầu năm 1998 đến lúc chia tay vĩnh viễn với nàng thơ, đã cho hậu thế thấy được một dòng chảy khác của thơ Nguyên Sa. Những câu thơ ngổn ngang và giàu chất trí tuệ, không phải đến thình lình, mà có mạch nguồn trong thao thức Nguyên Sa. Trên giường bệnh, có lẽ hơn một lần ông ưu tư về những bài thơ mình viết đã được phổ nhạc truyền tụng khắp nơi: “Tôi đã làm xong bài thơ để phổ nhạc. Nhưng bài nhạc chưa tới. Đến khi nó tới. Bài thơ nhất định bỏ đi”. Thật vậy, những bài thơ sau chót của Nguyên Sa hầu như không dành cho âm nhạc, chỉ dành cho những chột dạ.

Nguyên Sa chột dạ về “Mật khẩu” đời mình
Mỗi lần Thượng đế mở toang lồng ngực và bước vào
Tôi sợ đến nín thở
Tôi sợ ông gọi cửa không được
Tôi sợ ông quên mật khẩu
Tôi sợ ông quay ra hỏi
Tôi sẽ không biết trả lời sao
Vì tôi cũng không nhớ

Nguyên Sa chột dạ về “Ký ức” người vợ sắc son đi cùng ông suốt hành trình long đong duyên nợ ba sinh
Em làm cho tà áo lượn bay màu trắng ở quê hương xưa
trở thành màu hồng
Em làm thắp lên ngọn bạch lạp vào buổi sáng
ở trong lớp học
trong những giờ khắc yêu đương

Nguyên Sa chột dạ về những “Mặt nạ” chập chờn lẩn khuất
Chiếc mặt nạ ngay sát lần da mặt, gắn vào hay tháo gỡ
đều đòi hỏi nhiều thời gian
Làn da mặt dính vào thịt xương gắn vào hay tháo gỡ càng lâu hơn
Không thể đo được thời gian  tìm kiếm những chiếc mặt nạ
Ở dưới làn da mặt dính vào thịt xương

Nguyên Sa chột dạ về “Con sông” ngược xuôi bất tận miền khát vọng
Suối cạn là nghĩa trang biết thở dài của dòng sông
Sa mạc là nghĩa trang khác, nghĩa trang biết khóc của dòng sông
Vật nào cũng có hai nghĩa trang
Một vật bao giờ cũng có hai tên
Tên nó và tên ước mơ của nó
Nghĩa trang của nó và nghĩa trang của ước mơ
Có lúc tôi thích được gọi bằng tên tôi
Có lúc tôi thích được gọi bằng tên ước mơ của tôi
Đó là lý do tôi ký tên em khi làm thơ

Thế nhưng, niềm riêng ray rứt nhất, đau đáu nhất của Nguyên sa trong những bài thơ cuối cùng là nỗi mong ngóng thăm thẳm cố hương. Nguyên Sa đón “Tết ở Wichita Falls” giữa cơ hồ run rủi: “Nửa khuya nàng đánh thức tôi dậy, nói dậy đi, dậy đi, giao thừa rồi. Tôi ngồi dậy. Chúng tôi mặc quần áo mới. Chúng tôi thắp nhang. Chúng tôi ngồi uống trà với nhau, ngồi tựa lưng vào nhau, hát cho nhau nghe bằng ánh sáng của những ngày mới gặp nhau. Khi nàng quay đầu lại, tôi thấy mắt nàng đỏ hoe. Mắt nàng ngơ ngác giống như mắt con vành  khuyên một mình, để định hướng, bay theo những màu vàng của một rừng mai”. Dường như Nguyên Sa không còn muốn ngắt dòng hay ngắt câu, ông cứ để cảm xúc lênh loang cho kịp nhịp điệu hối hả từ trái tim mình. Và ông nghĩ về một sự “Thủy chung” giản dị khi hóa thân vào tro bụi: “anh chỉ xin em ném dùm anh xuống những mảnh đất đầu đời, chỗ bãi phù sa anh tắm mỗi chiều, con lộ mỗi ngày chúng mình cùng nhau đi học”. Riêng với quê nhà thơ ấu, Nguyên Sa tỉ mỉ viết sáu câu chia biệt

Ngọn đèn chiếu xuống bức tranh
Cầm lên Hà Nội thấy đình miếu xưa
Tiễn nhau nhớ Tháng Giêng, mưa
Sông Hồng nước động bóng chưa nhập hình
Tiễn anh linh hiển u linh
Cấu vào da thịt thấy mình bỏ đi

Vậy là Nguyên Sa đã yên nghỉ mười năm ở California. Mọi vui buồn và được mất cũng đã lắng dịu đi, đủ để những người bây giờ bình tâm phác thảo một chân dung thơ Nguyên Sa. Ông đã đến với chúng ta, đã sống với chúng ta, đã rời xa chúng ta, và đã gửi lại những câu thơ dâng hiến cả cuộc đời. Gần nửa thế kỷ miệt mài với thơ, Nguyên Sa canh cánh “luôn luôn làm sao để không giống mình, để trở thành một người khác mình, thì đó chính là cách thức, cách thế để trở thành chính mình”. Và phải chăng, trong sự vần xoay năm tháng, Nguyên Sa đã tìm được chính mình khi đi qua “Sân khấu và những sân khấu” trắc ẩn cõi người: “Tôi thực sự không thích sân khấu, sân khấu rất phiền, đèn đuốc sáng chưng, mình không thể làm điều mình muốn. Tôi cũng không thích hậu trường là một sân khấu khác. Tôi không thích làm diễn viên, bị khán giả nhìn ngắm, có khi soi mói, mất tự do kinh khủng. Nhưng cũng như bóng tối có ánh sáng của nó, im lặng là mặt bên kia của tiếng nói, khán giả lại là những diễn viên khác. Còn sân khấu thì thường trực đổi chỗ”? 

Thứ Bảy, 24 tháng 7, 2010

Thái Hiền - Tiếng hát ấp ủ những mộng lành (phần 2)

"Đằng sau một giọng hát buồn...là một cuộc đời buồn" Dù không muốn tin nhưng tôi không thể nào phủ nhận điều đó với giọng ca của Thái Hiền.
Nghe mưa tí tách ngoài hiên..Và giọng hát như ru, như mơ của Thái Hiền vào những ngày cuối tuần..là một diễm phúc. Một giọng hát không màu mè, không nhiều kĩ thuật, chỉ là những cung bậc cảm xúc được truyền tải trọn vẹn nhất...Nghe Thái Hiền lúc nào cũng rưng rưng một nỗi niềm, dù đó là những nỗi niềm về một kỉ niệm vui hay chút thương nhớ buồn...
Có gì đó nghèn nghẹn và thổn thức trong giọng ca của cô...Khi tiếng hát ấy cất lên...Thì xung quanh..dường như..đang "chìm vào muôn thưở"...nhìn hình bóng của kỉ niệm, của từng hàng hiên, của những con ngõ, của chiếc lá rơi, của tia nắng ban ngày, của ánh trăng soi rọi từng mặt người, của nụ cười, của nước mắt...bủa vây không gian ấy, xao xác không gian ấy, chìm lấp chúng ta trong không gian ấy...Nơi "không gian đụng thời gian"...Và tôi tin chắc, chỉ có Thái Hiền mới có thể dẫn chúng ta vào mê cung huyền bí ấy....
Như 1 kẻ du hành đơn độc băng ngang qua vùng sa mạc kí ức...Tiếng hát Thái Hiền cũng lẻ loi như thế...Cô hát cho mọi người, cô hát cho cuộc tình..Cô hát cho kỉ niệm, cô hát cho những nguyên sơ ban đầu...Để rồi, cô chọn cho mình một góc khuất nhất trong cuộc đời xôn xao này. Đế khi những tâm hồn đồng điệu muốn biết nhiều hơn về cô, muốn có một mối giao cảm nào khác, ngoài giọng hát mê hoặc, thì chỉ còn biết...tìm kiếm trong vô vọng...Cô đã đến với chúng ta bằng giọng ca dạt dào những kỉ niệm...Và cô đã lui vào bóng tối...cũng từ chính nhữnG cơn mơ kỉ niệm ấy..Hay, cô chính là hiện thân của một giấc mộng? Một cơn mộng đẹp!
huyvespa@gmail.com


http://www.xaluan.com/images/news/Image/1164750484.img.jpg

Hãy cùng du hành cùng chuyến tàu chở những nỗi vui, niềm buồn ấy cùng Thái Hiền...
1. Chỉ còn nhau: Nếu thế gian này hiền hòa, và an lành như tiếng hát của Thái Hiền trong bài hát ít được biết đến này của Phạm Duy thì quả thật là 1 thế giới an lành.  http://www.box.net/shared/a54949b048
2. Em chờ đợi anh: tha thiết và sâu sắc, bài này cũng như trường hợp Nắng xuân (Ngọc Lan hát), khi đã nghe version tiếng Việt thì có lẽ, version gốc đã mất hẳn hay  http://www.box.net/shared/c1bff5gati
3. Ánh thềm quang, http://www.box.net/shared/gtxk0x0by91 bài nhạc semi-classic do Vĩnh Lạc viết lời, nghe như đang trong 1 cơn mơ, với khí trời của 1 sáng mùa xuân
"Chén tình chung, nhạt hơn nước sông..."
4. Buồn mãi quanh ta (Lê Tín Hương)- dường như Thái Hiền đang hát cho chính cô!  http://www.box.net/shared/gyx8252lsc
5. Người tình trăm năm (Đưc Huy): http://www.box.net/shared/upjsycq0tn trong niềm xa cách vẫn có những niềm vui của riêng nó, và trong sự hàn gắn, đã có những niềm buồn cho riêng nó
6. Đốt lá trên sân: sao bỗng thấy cay cay...   http://www.box.net/shared/tc2cgul80s
7.Lá thư gửi mẹ- http://www.box.net/shared/iht64ehejf   1 bài hát hay của Nguyễn Hiền
8.Tan vỡ (Lam Phương): http://www.box.net/shared/yzt9qcuc6d thật đúng lá...tan vỡ thật:)
9.Tôi đang mơ giấc mộng dài (Phạm Duy): vâng, đừng lay tôi nhé, bất kì ai! http://www.box.net/shared/tvlpx99r28
10. Nghìn thu (Phạm Duy) http://www.box.net/shared/syx5vlrjml
11.Bên kia sông: http://www.box.net/shared/is9tik3adx   1 bài hit của Thái Hiền, 1 bài ít ai hát (hay)
12. Nỗi niềm (Tuấn Khanh): http://www.box.net/shared/jj62ejej19 có những niềm riêng, làm sao nói hết?
13. Bước xuống đời http://www.box.net/shared/cuxyeatdpn & Tình yêu là chiếc bóng http://www.box.net/shared/gevoj5us47 (Trần Long Ẩn)
"Đời người là những cách chia muôn thưở"- right or wrong?:)
14. Tình yêu và huyền thoại: 1 bài hát...đầy chất ..huyền thoại http://www.box.net/shared/7oz54k5nm1

http://www.laodong.com.vn/avatar.aspx?ID=9750&at=0&ts=236&lm=633003451719830000http://giaocam.saigonline.com/HTML-N/NSNguyenDinhPhung/Nhac/DaKhucNguyenDinhPhungCSTuanNgoc&ThaiHien/Front.jpghttp://www.letoan.com/Tami/Photos/with-LT-CL-TH.JPG
 
Collection on my blog
http://www.box.net/shared/gyx8252lsc

Thứ Sáu, 23 tháng 7, 2010

{Episode 20}-Saigon-"Người xa như hình bóng, tìm lại được nhau chăng?"

"Mưa trên cây hoàng lan. Thêm nhớ bước chân em"

Chúng ta đang nghe những tiếng bước chân....Những bước chân âm thầm...Có tiếng bước chân đi qua...Có tiếng bước chân đang song hành....Và có tiếng bước chân đi xa...Đó, tiếng bước của thời gian...
Thời gian vô cùng bạc bẽo, và cũng vô cùng ân tình...Khi nó khôn phân biệt già trẻ, già nghèo, lớn bé...Dù bạc bẽo hay vô tình, thì thời gian luôn công bằng với tất cả chúng ta...
SG đang mưa...Cơn mưa từ vô thủy vô chung...Cứ tuôn mà không cần và không hề biết là nó đang trôi dài theo những phận đời ....SG trong mưa, SG và mưa...lại càng nhỏ bé hơn bao giờ hết...Không còn là 1 SG của bề bộn, SG của xáo động, mà là những SG khép nép, những SG êm đềm, và những SG trắng xóa tinh nguyên....
Cũng góc phố đó, nay đã thay tên, những dáng hình khẽ lướt qua tâm trí ta như chưa bao giờ tồn tại...Với tay nắm lấy, chỉ là những ảo hình nhưng sao nghe mặn chát..."Người xa như hình bóng. Tìm lại được nhau chăng?"
Nhưng mưa thì muôn đời tồn tại, muôn đời rơi...
Cuộc sống trôi, thời gian trôi...Và chúng ta cũng đang trôi. Chỉ có SG dừng lại...và cưu mang, và che chở, và nâng niu....những phận người...một lần ghé đến!
Trong mưa, người ta thường bé nhỏ lại, và SG cũng thế. SG rộng lớn, SG xô bồ, SG diêm dúa, trong cơn mưa bạc trắng những vòm cây, xám hiu hắt một quãng đường.... đã là 1 Saigon rất khác. SG khép nép. SG im lìm...
"Ngủ ngoan nhé, ngày xưa!"

đường Gia Long, DInh Gia Long
trước chung cư Eden
trước dinh Gia Long
đại lộ Ham Nghi

đường Hai Bà Trưng , cái này sau lưng nhà hát thành phố nhìn ra bờ sống quảng trường Mê Linh
áo dài dây kẽm




Trần Hưng Đạo trong Chợ Lớn rồi
đường Tự Do, trước hotel continental
nhìn bờ tường gạch biết đây là công viên CHi Lăng



Thứ Tư, 21 tháng 7, 2010

"Nghe chuyện tình quanh năm"(Phạm Duy)

   con đường thảnh thơi nằm
   nghe chuyện tình quanh năm

   Phạm Duy


“Ông yêu thích chủ đề nào hơn hết trong toàn bộ sáng tác âm nhạc của ông, bao gồm những dân ca, tình ca, tâm ca, đạo ca, rong ca, kháng chiến ca, quê hương ca... vân vân?” người dẫn chương trình văn nghệ “Phạm Duy, Người Tình” đặt câu hỏi. “Tình ca”. Câu trả lời thẳng thắn, dứt khoát, không chút lưỡng lự. Nói thẳng, nói rõ, không ngại ngùng, không quanh co, đó là tính cách, là con người Phạm Duy.
Câu hỏi ấy tôi nghĩ, nếu không phải đặt ra cho Phạm Duy mà cho đối tượng đông đảo người yêu nhạc của ông, chắc cũng sẽ nhận được ở không ít người, câu trả lời tương tự.


Tình ca và tình ca đôi lứa

    “Tình khúc”, “tình ca”..., những cách gọi này lâu nay đã trở thành phổ biến, và dễ được hiểu theo nghĩa những bài nhạc tình, cũng tựa như thơ tình, truyện tình vậy. Điều này có đúng, nhưng không hẳn lúc nào cũng đúng, nhất là đối với trường hợp Phạm Duy.
    Người dẫn chương trình đêm ấy không hỏi thêm, nên Phạm Duy cũng không giải thích thêm về câu trả lời ngắn, gọn của ông; tuy nhiên, trong một lần tiếp xúc, khi đề cập đến những “đêm nhạc tình Phạm Duy” do những người yêu ông, yêu nhạc của ông thực hiện ở nơi này nơi nọ dạo gần đây, tôi được ông cho biết: “Nhạc tình yêu của tôi xưa nay không chỉ thu hẹp trong phạm vi và chủ đề tình yêu nam nữ, tình yêu trong âm nhạc còn được hiểu là: yêu tiếng nói, yêu con người, yêu thiên nhiên, yêu đến cả những vật thể nhỏ bé, vô tri vô giác như hòn đá, mảng rêu...” Qua cách nói ấy, ta hiểu rằng chủ đề tình yêu trong âm nhạc Phạm Duy rộng khắp, đa dạng. “Tình yêu”, hai chữ ấy nghe vậy mà rộng lớn quá, mênh mông quá: tình yêu đất nước, thiên nhiên, con người, lứa đôi..., biết nói sao cho vừa!... Có thể nêu một ví dụ: “Tình Ca”, một trong những ca khúc quen thuộc của ông được nhiều người yêu thích, lại không phải là một... “tình khúc”. Bài nhạc tên là vậy, thế nhưng không phải chỉ “yêu cô gái bên nhà, miệng xinh ăn nói mặn mà... (mà) có duyên”, ta thấy ông còn “yêu tiếng nước tôi từ khi mới ra đời...”, “yêu câu hát Truyện Kiều...”, “yêu đất nước tôi, nằm phơi phới bên bờ biển xanh...”, “yêu những sông trường...”, “yêu bác nông phu, đội sương nắng bên bờ ruộng sâu...”, nghĩa là, đúng như ông nói, bất kể thứ gì yêu được là ông “yêu” thôi. Thử hỏi, làm sao không khỏi nghe lòng dấy lên nỗi kiêu hãnh, niềm tự hào dân tộc khi nghe đến những câu hát:
    Tôi yêu biết bao người,
    Lý, Lê, Trần... và còn ai nữa?
    Những anh hùng của thời xa xưa
    Những anh hùng của một ngày mai ...
    Nghe ông yêu nhiều, yêu hết mức đến như vậy, ta cũng muốn “yêu” theo ông.

    “Tình Ca” là một trong những bài nhạc ta gặp nhiều “chất Phạm Duy” nhất.
Với “Tình Ca” ông mở lòng ra phơi phới. Ở “Tình Ca” là tình yêu thật rộng lớn, thoát ra ngoài, vượt lên trên mọi thứ tình yêu khác, kể cả tình yêu đôi lứa. “Tình Ca” là một “tình yêu tổng hợp”, là bản tình ca lớn nhất: bản tình ca của đất nước. Đất nước nơi ông đã lọt lòng, nơi ông đã được nghe câu hát đầu tiên trong đời mình, là lời “mẹ hiền ru những câu xa vời...” Lời mẹ ru ấy, bản tình ca của đất nước ấy, là mối tình đầu đời, là cuộc tình lớn nhất của ông. Cuộc tình ấy có khi vui khi buồn (bốn ngàn năm ròng rã buồn vui...), có lúc khóc lúc cười (khóc cười theo mệnh nước nổi trôi...).
Ta hiểu vì sao hình tượng “chiếc nôi” vẫn luôn được Phạm Duy nhắc tới, vẫn luôn theo ông đi vào trong những lời nhạc, khi thì “bác mẹ sinh từ lúc nằm nôi” (Tình Ca), khi thì “Việt nam, hai câu nói trên vành nôi” (Việt Nam, Việt Nam), khi thì “đặt tên cho người, đặt tình yêu nước vào nôi” (Huyền Sử Ca Một Người Mang Tên Quốc)...
Đâu phải chỉ “Tình Ca”, ta còn gặp những “Tình Hoài Hương”, “Xin Tình Yêu Giáng Sinh”, “Tình Nhân Loại, Nghĩa Đồng Bào”... Những bài nhạc có cái tựa mang theo chữ “tình” ấy dều không phải là những ca khúc viết riêng cho tình yêu nam nữ.
Nhạc tình Phạm Duy, hệt như tính cách của ông, đã không hề tự đặt cho mình một giới hạn, một ràng buộc trong khuôn khổ nhất định nào mà luôn luôn muốn đi tới tận cùng những bến bờ.
Nhạc tình yêu nói chung của Phạm Duy là như vậy. Thế còn nhạc tình yêu “nói riêng”, dành cho đôi lứa, thì sao? Câu hỏi nhiều người muốn biết. Như chuẩn bị sẵn cho câu trả lời, nhạc sĩ Phạm Duy có tạm đưa ra một “bảng phân loại” khái quát dành cho những bản tình ca mà đối tượng, ông cho biết: “chỉ thu hẹp trong phạm vi và chủ đề tình yêu nam nữ”. Đường tình trăm vạn lối, biết đâu là đâu; tuy nhiên, cũng xin thử làm công việc hệ thống hóa, qua các tiểu đề bên dưới, những nẻo đường tình từng in dấu chân người nhạc sĩ trong suốt cuộc “hành trình âm nhạc Phạm Duy”, khởi đi từ “tuổi bâng khuâng”(1) cho đến khi là “người tình già trên đầu non”(1), chỉ mong phần nào giúp người yêu nhạc Phạm Duy vừa có được cái nhìn tổng thể, vừa hình dung được những bộ mặt khác nhau của tình yêu thể hiện qua dòng nhạc của ông.
Công việc này thực ra không đơn giản chút nào vì thật khó mà đạt được sự chính xác tuyệt đối trong lúc sắp xếp, phân loại theo từng đề mục. Một bài nhạc có khi không biết nên sắp vào “cột” nào cho phù hợp, hoặc vừa có thể cho vào “cột” này, lại vừa có thể cho vào “cột” khác, chưa nói là “con đường tình ta đi”(1) của Phạm Duy có lúc thênh thang, có lúc ngoằn ngoèo, nhiều ngõ ngách, lắm ngã ba ngã tư đường tình, đặt chân vào dễ mơ mơ màng màng, có khi lạc lối, chẳng biết đường nào ra...
“Tình ca” trong bài này, từ đây trở đi, xin được hiểu theo nghĩa nhiều người vẫn quen hiểu: tình ca đôi lứa.

“Con đường tình ta đi”

Sáng tác đầu tay, năm 1942, “Cô Hái Mơ” (phổ từ thơ Nguyễn Bính), khởi đầu cuộc hành trình âm nhạc dài hơn nửa thế kỷ của Phạm Duy, từ khi ông khoác cây đàn lên vai, là một bài tình ca, và có thể được xem như “mối tình đầu” của Phạm Duy với nền tân nhạc Việt nam.

1. Tình Đầu

    “Con đường tình” của Phạm Duy, như bao nhiêu con đường tình của bất cứ ai khác, cũng đã khởi đi từ những mối tình đầu. Tình yêu là những nụ hoa vừa chớm nở, hay nói như Phạm Duy, là “trái táo thơm”, chỉ đến khi “ghé răng cắn vào” thì... “giấc mơ não nùng vội tan” (Ngày Nào Biết Tương Tư).
    Tình đầu thường là những mối tình e ấp, hoặc ngu ngơ, vụng dại (Phạm Duy vẫn gọi đùa là “tình ấp úng”) và vẫn được xem là mối tình đẹp nhất, khó quên nhất. Từ những mối tình “lãng mạn tiền chiến”:
    Hôm xưa tôi đến nhà em
    ra về mới nhớ rằng quên cây đàn...
    Hôm sau tôi đến nhà em
    cây đàn còn đó nhưng em đâu rồi?...
    Tôi nâng niu cây đàn, tình tang... Yêu tôi hay yêu đàn?... (Cây Đàn Bỏ Quên)
    Những mối tình thầm lặng, khép kín, chỉ mình ta biết với riêng ta:
Cô hái mơ ơi, không trả lời tôi lấy một lời. Cứ lặng mà đi, rồi khuất bóng. Rừng mơ hiu hắt lá mơ rơi... (Cô Hái Mơ, theo thơ Nguyễn Bính).
    Đến nỗi niềm bâng khuâng của “người em sầu mộng” tuổi đôi mươi, tuổi “cuống quýt, dạt dào, em biết yêu lần đầu”(2):
Ngày em hai mươi tuổi, mới chớm biết yêu người, đã buồn vì duyên mới, rồi đây sẽ nhạt phai... (Ngày Em Hai Mươi Tuổi)
    Tình đầu là mộng ước, là giấc mơ tươi đẹp nhất của một thời tuổi trẻ:
    Tôi đang mơ giấc mộng dài
    đừng lay tôi nhé cuộc đời chung quanh...
    Đừng lay tôi nhé cuộc đời
    tôi còn trẻ dại, cho tôi mơ mộng... (Tôi Đang Mơ Giấc Mộng Dài)
    “Đừng lay tôi nhé cuộc đời”, đừng đánh thức những giấc mộng đầu, hãy cứ để yên cho tuổi trẻ “mơ giấc mộng dài” với con đường dài phía trước, con đường cỏ cây hoa lá xanh tươi.
    Con đường của đôi mình,
    ôi chuyện tình thư sinh... (Con Đường Tình Ta Đi)


2. Tình Thư Sinh

    “Một hôm trận gió tình yêu lại
    đứng ngẩn trông vời áo tiểu thư...”
    Nỗi niềm tâm sự của chàng Huy Cận thuở xưa cũng đâu có khác chi những xuyến xao rung động của những cô cậu học trò thời nay, được Phạm Duy đưa vào nhạc.
"Em tan trường về, đường mưa nho nhỏ, ôm nghiêng tập vở, tóc dài tà áo vờn bay vờn bay...", hoặc “anh trao vội vàng, chùm hoa mới nở, ép vào cuốn vở...” để “mai vào lớp học, anh còn ngẩn ngơ, ngẩn ngơ...” (Ngày Xưa Hoàng Thị, theo thơ Phạm Thiên Thư).
    Có chàng trai nào thuở ấy lại chẳng có một đôi lần đứng ngẩn ngơ trước cổng trường nữ sinh vì tương tư một mầu áo.
“Ngày nào biết mong chờ, biết rộn rã buồn vui đợi em dưới mưa...” (Ngày Nào Biết Tương Tư), hay “ngoài đường em bước chậm, quán chiều anh nôn nao...” (Hai Năm Tình Lận Đận, theo thơ Nguyễn Tất Nhiên).
Đó cũng là những mối tình “lính quýnh giữa sân trường trao thư...” (Hai Năm Tình Lận Đận), hoặc nỗi “đau khổ” vì... thất tình: “ta hỏng tú tài, ta hụt tình yêu...” (Thà Như Giọt Mưa).
    Đó cũng là những mối tình của những háo hức, rạo rực “môi tìm làn môi ngon, nhưng còn thẹn thùng...” (Con Đường Tình Ta Đi) và của những say sưa, ngất ngây vì vị ngọt tình yêu, “uống ly chanh đường, uống môi em ngọt” (Trả Lại Em Yêu).
    Con đường tình của tuổi học trò trải dài suốt những năm tháng còn ngồi ghế nhà trường, từ thuở học sinh qua hết thời sinh viên. Những chuyện tình vẫn gắn liền những ngôi trường, có thể là những ngôi trường có tên như ngôi trường của những “người tình Trưng Vương”, “người tình Gia Long”, “người tình Văn Khoa”... (Con Đường Tình Ta Đi), hoặc bất kỳ ngôi trường nào không tên như “ngôi trường thân yêu, bạn bè cũ mới...” (Trả lại Em Yêu). Những chuyện tình vẫn gắn liền những con đường, có thể là những con đường có tên như “con đường Duy Tân, cây dài bóng mát”, hoặc bất kỳ con đường nào không tên như “con đường trời mưa êm, chiếc dù che mầu tím...” (Con Đường Tình Ta Đi), con đường của những “ngọn đèn hiu hiu, nỗi buồn cư xá..” (Trả Lại Em Yêu), con đường của những hàng me, hàng phượng...
Con đường tình của tuổi học trò cứ thế trải dài mãi, dài mãi cho đến lúc bỏ trường bỏ lớp, cho đến lúc “em vừa thôi kẹp tóc..., anh vừa thôi học xong” (Tóc Mai Sợi Vắn Sợi Dài).
Bao nhiêu là con đường, những con đường mộng mơ, những con đường xanh thắm của một mùa nào lãng mạn. Tất cả, đều là những
    con đường thảnh thơi nằm
    nghe chuyện tình quanh năm...
(Con Đường Tình Ta Đi)


3. Tình Quê

Chàng là thanh niên, mạch sống khơi trên luống cày, nói năng hiền lành như thóc với khoai. Nàng là con gái nết na trong xóm, nước da đen ròn với nụ cười son...
(Vợ Chồng Quê)
“Hiền lành như thóc với khoai”, hiền như không thể hiền hơn. Tôi thích lối ví von rất “quê” ấy. Những lời lẽ như thế, mộc mạc đơn sơ, chân chất bình dị, nhưng đầy những ý, tình, được tìm thấy khá nhiều trong ca từ của Phạm Duy ở những bài dân ca, tình ca quê hương... và cả những bài về tình yêu trai gái ở miền quê.
    Ngoan như cơn gió đêm hè...
    Yêu nhau khi lúa chưa mòng
    thương nhau khi nắng khô đồng
    Ôm nhau nghe nước mưa ròng
    chảy vào lòng cặp tình nhân...
    (Lúa Mẹ), hoặc
    Miếng trầu cau nên đôi vợ chồng...
    (Tình Nghèo, theo thơ Hồng Nam), hoặc
    Ai về, về có nhớ, nhớ cô mình chăng?
    Tôi về, về tôi nhớ, nhớ hàm răng cô mình cười...
    (Tình Hoài Hương), hoặc
    Yêu em đôi mắt hạt huyền
    Yêu làn tóc rối, yêu liền nước da...
    Yêu tấm áo thô sơ, dãi dầu mưa nắng vẫn chưa phai mối tình...
    (Hò Lơ), hoặc
    Em ở lại nhà, em ơi em ở lại nhà
    vườn dâu em đốn, mẹ già em thương... (Dặn Dò)
    “Tình quê” luôn gắn liền tình yêu quê hương đất nước, gắn liền với giấc mơ thanh bình của những làng quê nghèo chìm trong lửa khói chiến tranh.
    Nằm mơ, mơ thấy trăm họ tốt tươi, mơ thấy bên lề cuộc đời, áo dài đùa trong tiếng cười... (Quê Nghèo)
Trong những giấc mơ ấy không thiếu giấc mơ của “những đóa hoa thấm thoát mười năm nhớ anh vắng xa” về một “ngày trở về” của người chiến binh...
Gió mát trăng thanh, ôi ngày trở về..., có đôi uyên ương sống đời mặn nồng...
(Ngày Trở Về)
    Phạm Duy được biết đến nhiều nhất và trước hết như là người nhạc sĩ “dân ca”, hơn là “tâm ca”, “tình ca”... Tình quê chan chứa trong làn điệu dân ca và những câu ca dao ngọt ngào được phổ nhạc.
Đố ai nằm ngủ không mơ? Biết em nằm ngủ hay mơ, nửa đêm trăng xuống đứng chờ ngoài hiên, nửa đêm anh đến bến bờ... yêu đương... (Đố Ai)
Những chuỗi nốt nhạc uốn lượn, luyến láy. Câu ca dao tình tứ lại càng thêm tình tứ.
Tình quê, như bức tranh quê, vẫn một màu trời xanh thắm, trong vắt.



4. Tình Một Thuở

    Đấy là những chuyện tình “ngày đó chúng mình”, những chuyện tình của “ngày đó có em đi nhẹ vào đời và đem theo trăng sao đến với lời thơ nuối...”, của “ngày đôi môi đôi môi đã quyết trói đời rồi, ôi những cánh tay đan vòng tình ái...”, của “xe tơ kết tóc giam em vào lòng thôi...”
    Những lời ấy ghi lại được từ một trong những bản tình ca hay nhất, đẹp nhất của Phạm Duy. Nhịp điệu chậm rãi, dìu dặt sánh đôi với giai điệu mềm mại, dịu dàng, như bước chân ai khe khẽ, rón rén “đi nhẹ vào đời”. “Ngày Đó Chúng Mình”, chắc phải là bản tình ca của một thời để yêu, một thời để... soạn nhạc.
    Có rất nhiều những lời nhạc lời thơ như vậy trên “con đường tình Phạm Duy”.
    Đường em có đi, hằng đêm gót hoa
    nở những đóa thơ ôi dị kỳ... (Đường Em Đi)
    Nhưng không phải lúc nào cũng là trăng là sao, là “những đóa thơ”, là “xe tơ kết tóc”, là “những cánh tay đan vòng tình ái”... mà còn có cả những đêm “rách rưới”, những cơn mơ “lẻ loi”:
    Ngày đó có anh mê mải tìm lời
    tìm trong đêm rách rưới cơn mơ nào lẻ loi... (Ngày Đó Chúng Mình)
    Hạnh phúc hay khổ đau, tình vui hay tình buồn, cũng mang đến những nguồn cảm hứng và chất liệu âm thanh cho người nhạc sĩ sáng tác để, nói như nhạc sĩ Y Vân, “đem nhạc tình ghi tràn đầy cung điệu buồn”.
    Nỗi tiếc nhớ, nỗi cô đơn chẳng hạn:
    Tôi đi vào thương nhớ, tôi xây lại mộng mơ năm nào...
    Đêm xưa biển này, người yêu trong cánh tay...
    Đó là “Nha Trang Ngày Về”, là một mình một bóng đi tìm lại dấu tích kỷ niệm. Ca khúc ấy, cùng với những bài tình ca lẻ loi như “Giết Người Trong Mộng”, “Mùa Thu Chết” (theo thơ Apollinaire), “Thu Ca Điệu Ru Đơn” (theo thơ Verlaine), “Nước Mắt Mùa Thu”, “Còn Gì Nữa Đâu”, “Đừng Bỏ Em Một Mình” (theo thơ Minh Đức Hoài Trinh)... được Phạm Duy gọi chung là những bài “tình ca một mình”.
    Nỗi chia cách người đầu sông, kẻ cuối sông chẳng hạn:
    Một người ngồi bên kia sông im nghe nước chảy về đâu, một người ngồi đây trông hoa trôi theo nước chảy phương nào... (Hẹn Hò)
    Và cả những nỗi vất vả, lao đao lận đận trên con đường tình gập ghềnh:
    Ta yêu em lầm lỡ, bây giờ đường nào đi...
    Ta yêu em vất vả, ôi lần cuối, lần đầu...
    (Ta Yêu Em Lầm Lỡ, theo thơ Đào Văn Trương)
    Hai năm tình lận đận, hai đứa cùng xanh xao...
    (Hai Năm Tình Lận Đận, theo thơ Nguyễn Tất Nhiên)
    Hai năm, năm năm, mười năm..., không chỉ những khoảng cách thời gian, những đổi thay của khí hậu, của mùa màng, của xuân hạ thu đông cũng theo nhau đi vào nhạc Phạm Duy. Có khi là “Xuân Nồng”, là “Đêm Xuân”:
Đêm qua say tiếng đàn
đôi chim uyên đến giường...
    Có khi là “Hạ Hồng”, là “Phượng Yêu”:
    Yêu người, yêu Phượng, yêu hoa đầu mùa.
    Yêu mầu rực rỡ, yêu em mù lòa...
    Yêu người yêu cả cơn mơ rụt rè...
    Có khi là “Tình Thu”, là “Chiều Đông”..., tất cả góp lại thành bản “tình ca bốn mùa”. Với bản tình ca ấy, chắc hẳn con người nghệ sĩ Phạm Duy cũng đã muốn bày tỏ nỗi ước mơ của riêng mình: những mùa màng của đất trời cũng sẽ là những mùa màng của tình yêu, để những cặp tình nhân trên đời có đủ “bốn mùa yêu nhau.”


5. Tình Muôn Thuở

    Tìm nhau trong muôn thuở
    Tìm nhau như Thiên Cổ tìm Ngàn Thu... (Tìm Nhau)
    Tình muôn thuở, đấy là chuyện tình của những “ngàn thu”, “ngàn trùng”..., những “muôn đời”, “muôn kiếp”..., những mối tình bất tử, bất diệt, dẫu có “nghìn trùng xa cách”(1).
    Còn theo nhau tới muôn đời sau... (Đừng Xa Nhau )
    Kiếp nào có yêu nhau, thì xin tìm đến mai sau...
    (Kiếp Nào Có Yêu Nhau, theo thơ Minh Đức Hoài Trinh)
    Nếu một mai không còn ai đứng bên kia đời trông vòi või...
    (Nếu Một Mai Em Sẽ Qua Đời)
    Nghìn thu, anh là suối trên ngàn
    Nghìn thu, em là sóng xô bờ...
    Cuộc tình đi vào cõi thiên thu... (Nghìn Thu)
    Đừng cho trăng tan dưới gót
    Đừng cho không gian đụng thời gian... (Thương Tình Ca)
    “‘Không gian đụng thời gian’ thì sao? Chuyện gì sẽ xảy ra?” tôi nhớ đã từng hỏi nhạc sĩ Phạm Duy câu ấy. Ông có giải thích, có viện dẫn những nguyên tắc vật lý, và siêu hình nữa: là cuộc đời sẽ tan biến, là tận thế của tình yêu. Và tôi nhớ câu kết luận của ông: “yêu như thế là đẩy tình yêu đến tận cùng hai cõi sống, chết”.
    Tình muôn thuở, đấy cũng là những chuyện tình muốn quên mà không sao quên được.
    Làm sao giết được người trong mộng, để trả thù duyên kiếp phũ phàng...
    (Giết Người Trong Mộng)
    Phải yêu như thế nào mới tính chuyện “giết người trong mộng đã bội thề”, mới hiểu vì sao “nhưng người trong mộng vẫn hiện về”. Phải yêu đến mức nào mới tính chuyện “trả thù”, mới hiểu vì sao “tình hận” lại là khuôn mặt khác của “tình yêu”.
Muôn thuở hay ngàn thu, trăm năm hay nghìn năm, chỉ là cách nói, thực ra mỗi người chỉ có một đời để sống, để yêu thôi, và khi đã yêu thực tâm thực lòng thì:
    Trăm năm dù lỗi hẹn
    nghìn năm vẫn không quên
    (Nghìn Năm Vẫn Chưa Quên)
    Lại còn phải kể đến những duyên và số. Biết bao kẻ yêu nhau nếu chẳng phải duyên, chẳng phải số thì rồi cũng chẳng ai chờ, chẳng ai đợi, dẫu có đi hết một đời vẫn không sao gặp được nhau.
    Trăm năm dầu lỗi hẹn hò
    chứ cây đa bến cũ con đò khác đưa...
    (Trăm Năm Hò Hẹn, theo thơ Lưu Trọng Văn)
    Tình muôn thuở, nói như Phạm Duy: phải yêu, phải đi đến tận cùng của tình yêu mới hiểu được tại sao “đừøng cho không gian đụng thời gian”, mới hiểu được thế nào là “đưa nhau vào cõi vô biên”, “đưa nhau vào chốn không tên, và “dìu nhau, đưa nhau vào ngàn thu...”

Nói Về Thơ Phổ Nhạc





  1. Phạm Duy và thơ Minh Đức Hoài Trinh




  1. Phạm Duy và thơ Nguyễn Tất Nhiên




  1. Phạm Duy và thơ Phạm Thiên Thư




  1. Phạm Duy và Thơ Hàn Mặc Tử




  1. Sông Lô và Nhạc Kháng Chiến



6. Tình Sử

    Tình sử có thể là những câu chuyện tình có thật và không thật, đôi lúc huyền hoặc như truyền thuyết, có thể bắt đầu bằng:
    Một đàn chim tóc trắng bay về qua trần gian, báo tin rằng “có nàng Giáng Hương...
    Và kết thúc bằng:
    Trời đày cô tiên nữ xuống đầu thai thành hoa, giữa đêm mờ hoa nở chóng phai...
    (Cành Hoa Trắng).
    Tình sử lại cũng có thể là những truyện tích tự ngàn xưa về những cuộc tình duyên (thường là éo le, ngang trái hay bi thảm) vẫn được người đời truyền tụng:
    Đêm năm xưa, khi cung đàn lên tơ, hoa lá quên giờ tàn, mây trắng bay tìm đàn, hồn
    người thổn thức trong phòng loan...
    Và kết thúc bằng:
    Ôm ấp bao mộng vàng, cho đến khi gặp chàng thì đành tan vỡ câu chờ mong...
    Duyên kiếp trong cuộc đời, đem xuống nơi tuyền đài, để thành ngọc đá mong chờ ai...
    (Khối Tình Trương Chi)
    Hoặc cũng có thể làø những câu chuyện tình xưa và nay, được kể lại, những chuyện tình thường là đẹp và buồn...
    Từ chàng ra đi, lưng khoác chiến y, và hồn nương bóng quốc kỳ...
    Chàng ngồi trên yên, mơ bóng dáng em
    Mịt mù sau đám khói tên
    Bâng khuâng mắt nhìn tay kiếm
    Không sao dấu đôi lệ hiền...
    (Chinh Phụ Ca)
    Bài hát chất chứa mối sầu dằng dặc và một “khí hậu” mang mang thi vị của hơi thơ cổ, bằng nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ thích ứng (những “phòng loan”, “tơ đàn”, “khúc hoan”, “ngày vàng”, “tiếng diều trong”, “làn du phong”, “mây ráng hồng”, “tiếng rừng xao xuyến”, “lệ thắm tơ vàng”...), tái tạo bức họa đẹp và buồn của “người chinh phụ” mòn mỏi đợi chồng buổi chinh chiến điêu linh, gợi nhiều cảm xúc, đưa người nghe về lại khoảng không gian xa thẳm “thuở trời đất nổi cơn gió bụi”, nhuốm vẻ bi tráng, hào hùng và lãng mạn...
Có khác chăng, vì thương cảm nỗi niềm chinh phụ, Phạm Duy đã chuyển sang một kết thúc đẹp của “người chinh phu về”, không nỡ bắt người chinh phụ phải chôn vùi tuổi xuân chốn khuê phòng lạnh lẽo.
    Rồi nhìn qua song em thấy trước sân
    ngựa hồng âu yếm bước sang
    Trên lưng có chàng trai tráng
    mang theo biết bao nhiêu ngày vàng...
    Và những câu chuyện tình thời nay, như chuyện tình mùa chinh chiến “Màu Tím Hoa Sim”, dẫu thời gian có phôi pha vẫn còn đọng lại trong từng câu thơ, nét nhạc.
    Áo anh sứt chỉ đường tà
    vợ anh chết sớm, mẹ già chưa khâu
    (Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà, theo thơ Hữu Loan)
    Huyền thoại, huyền sử, hay truyền thuyết, hay những truyện tích được dân gian truyền tụng, hay chỉ là những câu chuyện kể không rõ tính xác thực, tất cả những chuyện tình ái đi vào trong thơ, trong nhạc vẫn luôn có một chỗ đứng nhất định trong thi ca và trong lòng người thưởng ngoạn.

Radio Programs
Đài Saigon, Huế - 1964-65

Chương Trình Văn Học Nghệ Thuật
Nguyễn Đình Toàn, Phan Lạc Phúc, Nguyễn Quang Hiện, Trần Dạ Từ, Nguyễn Đắc Xuân
thực hiện





  1. Phạm Duy và Tình Ca Cuộc Đời

  1. đêm 15 March 1965


  1. Phạm Duy và Tình Ca Đôi Lứa

  1. đêm 5 October 1964


  1. Phạm Duy và Mẹ Việt Nam

  1. đêm 15 October 1964


  1. Thế Giới Phạm Duy

  1. đêm 10 September 1965


  1. Tâm Tình Phạm Duy

  1. đêm 16 September 1965


7. Tình Phiêu Lãng

    Đêm nay đôi người khách giang hồ, gặp nhau tình trăng nước... (Tình Kỹ Nữ)
    “Tình trăng nước” trong câu hát ấy có thể hiểu được như mối tình qua đường, không hẹn mà gặp, có chút duyên tri ngộ. Phạm Duy, “chàng phiêu lãng ôm đàn tới giữa đời”(3), ôm đàn đi trên những cuộc tình, hẳn đã có không ít những mối tình trăng nước như vậy.
    Những cuộc tình ngắn ngủi nhưng đọng lại ít nhiều dư vị.
    Vì cuộc tình đã chết một đêm nao, lúc trăng hãy còn thơ ấu...
    Mênh mông lả ơi,... thuyền về trên bến mê rồi
    Mênh mông lả ơi,... lệ sầu nhỏ xuống đàn tôi... (Tiếng Đàn Tôi)
    Cuộc đời Phạm Duy là những chuyến đi nối tiếp những chuyến đi. Những chuyến đi dài hay ngắn, xa hay gần, ngược xuôi khắp ba miền đất nước, hay vượt qua những đại dương, những biên giới để thực hiện giấc “mộng đời phiêu lãng giang hồ”. Những chuyến đi kỳ thú ấy đôi lúc cũng là những chuyến “viễn du”(1) trong tình yêu để lại có thêm những chuyện “tình không biên giới”.
“Sống trong lòng người đẹp Tô Châu hay là chết bên dòng sông Danube những đêm sáng sao...” (Bên Cầu Biên Giới).
Con “thuyền viễn xứ”(1) Phạm Duy lênh đênh trên sóng nước, dạt tới những bến bờ, chở theo những chuyện tình viễn phương:
    Bên bờ sông Seine ta thành tượng đá
    Ta lặng thinh bỏ mặc những nhân tình
    (Bên Bờ Sông Seine Ta Ngồi Ta Khóc).
    “Bao nhiêu bến, bấy nhiêu tình”, bên dòng nhạc tình lững lờ của Phạm Duy vẫn thấp thoáng những “người em mắt nâu, tóc vàng sợi nhỏ”, những “mùa thu âm thầm, bên vườn Lục-xâm” (Mùa Thu Paris, theo thơ Cung Trầm Tưởng) hay những “mùa đông Paris, suốt đời thèm trăng soi (Tiễn Em, theo thơ Cung Trầm Tưởng).
“Làm sao em không rét, cho ấm mộng đêm nay...”, câu hát trong “Tiễn Em”, bản tình ca có một khí hậu lạnh lẽo rất “Paris”, vẽ ra cảnh tượng chia tay của hai người tình, giữa lúc “tuyết rơi mỏng manh buồn” ở ngoài trời và “tuyết rơi phủ con tầu” nơi sân ga.
Sau những chuyến viễn du, sau những cuộc tình phiêu lãng, chàng nghệ sĩ Phạm Duy vẫn có lúc muốn quay về bến cũ, về ngồi lại bên chiếc cầu biên giới, bên dòng sông đời mình để “lặng nghe dòng đời từ từ trôi...”
Về đây nhé, cắm xong chiếc thuyền hồn. Ôi lãng du quay về điêu tàn...(4)




8. Tình Cuồng

    “Tình yêu của tôi là có thực, là có môi hôn, có tay ôm, có âu yếm, có vuốt ve...,” nhạc sĩ Phạm Duy cho biết thế và, hệt như tính cách của ông, ông cũng chẳng ngại ngùng gì mà không cho tình yêu “thực” ấy đi vào trong dòng nhạc của ông.
Phạm Duy là vậy, là sống hết mình, là yêu hết mình, là tận hưởng tình yêu như tận hưởng cuộc sống. Yêu, theo nghĩa của ông, là yêu tới nơi tới chốn, tới ngọn tới nguồn, là “đẩy tình yêu tới tận cùng”. Tình yêu trong nhạc Phạm Duy có lúc dịu dàng, đằm thắm thì cũng có khi mê đắm, cuồng nhiệt, hay hơn thế, cháy bỏng, trên những ngọn đồi ái ân, trong những khu rừng hực lửa. Yêu quên trời quên đất, yêu như loài thú hoang “nghiêng nghiêng nghe mặt trời yêu đương” (Cỏ Hồng).
“Cỏ Hồng” thể hiện trọn vẹn ý đó. Trong “Cỏ Hồng” có đủ tất cả. Có đôi tình nhân và đồi cỏ rộng, có hai kẻ yêu nhau giữa đất trời lồng lộng, có màu cỏ non phơn phớt đổi ra màu hồng lóng lánh, trong phút giây choáng váng vì “run lên cùng gió bốn miền”.
    Cỏ chênh vênh chờ đôi nhân tình
    Trời mênh mông, đồi thênh thênh
    Đồi nghiêng nghiêng, cỏ lóng lánh...
    Cỏ không tên nằm thênh thang, rồi vươn lên vì ta yêu nàng...
    “Cỏ Hồng” là một kết hợp tuyệt diệu giữa tình yêu và thân xác. “Cỏ Hồng”, bài tình ca “lạ” nhất và cũng mang nhiều “chất Phạm Duy” nhất, không giống bất cứ bài tình ca nào của Phạm Duy, từ giai điệu, nhịp điệu, tiết tấu và cả lời nhạc nữa. Những nốt ngân dài, rướn lên ở “chờ nắng sớm... lên”, “rước em lên đồi... tiên”, “lên đồi... trinh”... nghe như là cỏ... “vươn lên vì ta yêu nàng...” Những chuỗi nốt nhạc luyến láy mềm mại rót xuống ở cuối câu “bước đi ôm... cỏ mềm” nghe mượt mà như... cỏ mềm!
    Cỏ “lóng lánh”, là những giọt sương mai hay... dấu tích ái ân(?). “Rước em lên đồi trinh...” nào có phải là để hái hoa, bắt bướm! Ở đây người và người yêu nhau theo nghĩa “người” nhất, trần trụi nhất, hòa lẫn với thiên nhiên, hòa lẫn vào trong nhau, trong những khu vườn địa đàng, nơi những “tình nữ thoát y đang chờ chàng ong..., mở cuộc tình với bàn tay bàng hoàng..., chọn từng mảng tóc, khoảng da thịt thơm...” rồi “thẳng đường tới tình yêu ngọn nguồn...” (Nhục Tình).
    Ta yêu nhau trên bãi cỏ hoang
    Ta yêu nhau giữa ánh mặt trời
    Cỏ vàng khô cũng là chăn gối...
    Ta đưa nhau tới cõi địa đàng... (Địa Đàng Tìm Thấy)
    Mùa hè trong nhạc Phạm Duy là mùa hè “đỏ hoe”, ngùn ngụt lửa:
    Mùa hè trong ta đã đỏ hoe
    Mùa hè đôi ta bốc lửa cháy
    Mùa hè đưa ta tới hồng hoang
    Trần truồng yêu nhau trong trời đất
    Mùa hè của uyên ương... (Hạ Hồng)
    Tình yêu là hơi thở, là da thịt:
    Yêu chàng, chàng hôn tình đầy cho ngực em căng
    Hãy yêu chàng, hãy yêu chàng
    Như yêu những giọt sương tươi mát, cỏ hoang thơm ngát
    Yêu chàng, chàng kết tình vào hơi thở em nồng...
    (Hãy Yêu Chàng, theo thơ Nguyễn Tất Nhiên)
    Tình yêu “thực” của Phạm Duy, như “Cỏ Hồng” của ông, là khuôn mặt trọn vẹn nhất của tình yêu. Liệu có đúng như vậy?
9. Tình Mùa Chinh Chiến

    Hành trình âm nhạc Phạm Duy cũng là cuộc hành trình đi suốt chiều dài cuộc chiến tranh dai dẳng của đất nước, từ những ngày đầu kháng chiến đến ngày tàn chiến cuộc; vì vậy, không thể không kể đến những bài tình ca trong lửa đạn trong dòng nhạc tình Phạm Duy. Chuyện tình “Màu Tím Hoa Sim”, một trong số những ca khúc được phổ từ những bài thơ tình trong chiến tranh.
    Nhưng không chết người trai chiến sĩ mà chết người gái nhỏ miền xuôi...
    (Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà, theo thơ Hữu Loan)
    Chuyện “tình trong khói lửa” thường ít khi vui. Những chàng “trai thời loạn” đành “xếp bút nghiên theo việc đao cung”, giã biệt tình yêu đầu, không hẹn một ngày về vì “cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi”.
    Anh sẽ ra đi, về miền cát nóng
    nơi có quê hương mịt mù thuốc súng…
    Anh sẽ ra đi chẳng mong ngày về... (Trả Lại Em Yêu)
    Tình yêu thường xen lẫn thân phận người lính xa nhà, xa người yêu. Một người đi,
một người ở lại và những năm chờ tháng đợi mỏi mòn.
    Người đi vì lý tưởng, em ở lại hờn căm...
    Một trời hoa gạo đỏ, và mưa nắng hai mùa...
    (Tâm Sự Gửi Về Đâu, theo thơ Lê Minh Ngọc)
    Tháng Sáu anh vẫn miệt mài
    hành quân chưa về thăm em
    Đừng khóc, ve sầu mùa hạ
    xa thì xa, tình vẫn chưa quên
    (Mười Hai Tháng Anh Đi, theo thơ Phạm Văn Bình)
    Tình yêu, bên cạnh những nỗi bất trắc, vẫn nở hoa, như những đóa hồng vẫn nở bên những hầm hố và hàng rào kẽm gai. Vẫn có chút tình yêu làm quà tặng và lẽ sống cho những người lính chiến đấu.
    May mà có em đời còn dễ thương...
    Xin cảm ơn thành phố có em
    Xin cảm ơn một mái tóc mềm
    Mai xa lắc nơi đồn biên giới
    Còn một chút gì để nhớ, để quên...
    (Còn Chút Gì Để Nhớ, theo thơ Vũ Hữu Định)
    “Chút gì để nhớ”, không nhiều lắm, như tên bài hát ấy, như câu hát ấy. Câu hát phổ biến, quen thuộc, thể hiện chút tình cảm đơn sơ mà thực lòng của những người lính.
    Khi chiến tranh lan rộng đến mức khốc liệt, phía sau những hình tượng đẹp, hào hùng và lãng mạn của người lính chiến là nỗi bi thảm của những hy sinh một phần thân thể cho cuộc chiến.
    Anh trở về trên đôi nạng gỗ...
    Anh trở về dang dở đời em...
    (Kỷ Vật Cho Em, theo thơ Linh Phương)
    Hay nỗi đau xót của những “cánh hoa thời loạn”, những người vợ trẻ “lấy chồng chiến binh, mấy người đi trở lại”. Chiến tranh nào cũng là hủy diệt, là mất mát, là chia lìa.
    Ngày mai đi nhận xác chồng
    Say đi để thấy mình không là mình...
    (Tưởng Như Còn Người Yêu, theo thơ Lê Thị Ý)
    Tình yêu luôn cận kề nỗi chết, luôn đi giữa lằn ranh của sống và chết.
    Gửi tới em, gửi tới em, những gì còn sống sót trên đời...
    Hạnh phúc nào không tả tơi, không đắng cay...
    (Tình Khúc Trên Chiến Trường Tồi Tệ, theo thơ Ngô Đình Vận)
    Chiến tranh đã đi qua nhưng những bài nhạc tình thời chiến ấy, nghe lại, vẫn như “còn chút gì để nhớ”.


10. Tình Ngát Hương Thiền

    Thôi thì em... chẳng còn yêu tôi
    Leo lên cành bưởi khóc người rưng rưng...
    (Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng, theo thơ Phạm Thiên Thư)
    Tôi vẫn cho rằng câu hát ấy, phổ từ câu thơ phảng phất ca dao, là câu hay nhất trong bài nhạc, chứ không phải là những câu như:
    Thôi thì thôi để mặc mây trôi
    Ôm trăng đánh giấc bên đồi dạ lan
    Thôi thì thôi chỉ là phù vân
    Thôi thì thôi nhé có ngần ấy thôi...
    Cái gì “phù vân”, sao lại “có ngần ấy thôi”?... Câu hát tưởng như vô nghĩa ấy vẫn được xem là “đẫm hương thiền”. Những “thôi thì em, thôi thì thôi”, những “mây trôi”, “ôm trăng”... ấy cùng với những “phù vân”, “vô thường”... đã sớm trở thành cái mốt “thời thượng” khá phổ biến trong thời buổi ấy, thời buổi của nhiều biến động thời cuộc và chiến tranh vừa rẽ sang một lối khác có tính cách quyết định chung cuộc. Mọi người sống bên cạnh nỗi bất an thường trực trong lúc đời sống như bị nhận chìm trong những âu lo và bất trắc. Phản ứng thụ động của con người khi ấy là đi tìm một lối thoát, là tìm kiếm một nơi ẩn trú, một cõi yên bình giả tạo, như một cách tự đánh lừa mình. Ai cũng muốn “lên non tìm động hoa vàng ngủ say”, cũng muốn “ôm trăng đánh giấc bên đồi dạ lan”. Ai cũng muốn xem cuộc đời là “phù vân”, là “vô thường”..., để không phải làm gì cả và không còn phải lo lắng, bận tâm về bất cứ điều gì. Tới đâu hay tới đó, muốn ra sao thì ra. Thực tế, con người tự thu mình vào sâu trong vỏ ốc của chính mình chứ không phải du sơn du thủy, không phải “động hoa vàng” hoa tím gì cả.
    Nhạc sĩ Phạm Duy khi ấy đã kịp thời dọn ra món ăn hợp khẩu vị, đáp ứng nhu cầu người “tiêu thụ” âm nhạc, đồng thời cũng vẽ lại khuôn mặt của tình yêu trong dòng nhạc của ông. Mối duyên tri ngộ “tình cờ như núi gặp mây”(5) giữa hai chàng nghệ sĩ tài hoa họ Phạm, một thi sĩ một nhạc sĩ, là một kết hợp nhuần nhuyễn, hài hòa để từ đó mang đến cho tình yêu trong âm nhạc một khuôn mặt mới, lạ và đẹp.
    “Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng”, một trong những bài phổ thơ lục bát hay nhất của Phạm Duy. Tình yêu ở đây không nhuốm chút tục lụy nào mà đầy vẻ thanh khiết, và “tâm linh” nữa, nói như nhạc sĩ Phạm Duy. Có thể kể thêm ít bài “thiền” khác như “Gọi Em Là Đóa Hoa Sầu”, “Em Lễ Chùa Này”... và một ít bài trong “thiền ca”, “đạo ca”. Như “Pháp Thân” (Đạo Ca 1) chẳng hạn, tình yêu len cả vào giữa những trang kinh, phả hơi thở vào mỗi câu kinh, tiếng kệ.
    Xưa em là chữ biếc, nằm giữa lòng cuốn kinh
    Anh là thiền sư buồn, ngồi tụng dưới ánh trăng
    Xưa ta hẹn với nhau, tìm nhau giữa vô thường
    Anh hóa thân làm mực, thấm vào cuốn kinh thơm...
    Như “Chiều” (Thiền Ca 6) chẳng hạn, tình yêu thoắt ẩn thoắt hiện, lúc có lúc không:
    Trong chiều lên, có loài người và cây cỏ hát êm
    Ta tìm em và gặp em
    Ta chưa ôm em thì mất em...
    “Con đường tình ta đi” trong phút chốc bỗng hóa thành:
    Con sông đời trăm hướng
    đưa nhau tới vô thường…
    (Nghìn Năm Vẫn Chưa Quên)


11. Tình Thơ Ý Nhạc

    Yêu anh, yêu anh em làm thơ
    Yêu em, yêu em anh soạn nhạc... (Tóc Mai Sợi Vắn Sợi Dài)
    Câu hát ấy quả có đúng với trường hợp Phạm Duy (ông viết cho chính ông không chừng). Có không ít những bài thơ tình gửi tới ông từ những người yêu ông, yêu nhạc của ông. Có không ít bài thơ trong số ấy được ông phổ nhạc, và có không ít những mối tình khởi đi từ đó. Không phải chỉ những bài thơ ấy, những chuyện tình ấy, ông còn phổ nhiều bài thơ, nhiều chuyện tình của nhiều người khác nữa.
    Ở đây ta không làm công việc so sánh nghệ thuật phổ thơ của Phạm Duy và những nhạc sĩ khác; tuy nhiên, chắc chắn một điều, Phạm Duy là nhạc sĩ có số lượng nhạc phổ thơ nhiều hơn cả, và có nhiều bài phổ thơ hay nhất, vì vậy người ta dễ biết đến ông như là một nhạc sĩ “khó ai qua mặt nổi” về kỹ thuật và nghệ thuật phổ thơ (chẳng thế mà ít người, ganh tị với tài nhạc của ông, đưa ra lời “bình phẩm”: “Phạm Duy chỉ được mỗi cái tài... phổ thơ!”).
Phạm Duy phổ nhạc đủ thể loại thơ: lục bát, bốn chữ, năm chữ, bảy chữ, tám chữ, thơ tự do... Có vẻ sở trường của ông là phổ thơ ngũ ngôn (năm chữ) và lục bát hơn là các thể thơ khác. Thường, những bài phổ từ hai thể thơ này của ông đều thành công.
Khởi đi từ “Cô Hái Mơ”, bài tình ca “lấy thơ ghép nhạc” đầu tiên, những bài thơ tình được Phạm Duy phổ nhạc tiếp theo sau đó là thơ của nhiều thời kỳ: thơ tình thời chiến, thời tiền chiến và hậu chiến, thơ tình trước và sau năm bảy mươi lăm... Có thể kể ra một ít bài nhạc tình khá quen thuộc, được phổ hay lấy ý (Phạm Duy không nói “phổ thơ” hay “theo ý thơ”, ông nói “theo thơ”) từ những bài thơ tình của nhiều tác giả:
    - Thơ lục bát: Ngậm Ngùi (thơ Huy Cận), Mộ Khúc (thơ Xuân Diệu), Tiếng Sáo Thiên Thai (thơ Thế Lữ), Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng (thơ Phạm Thiên Thư), Vết Sâu (thơ Nguyên Sa), Con Quỳ Lạy Chúa Trên Trời (thơ Nhất Tuấn), Đố Ai (ca dao)...
    - Thơ ngũ ngôn: Tiếng Thu (thơ Lưu Trọng Lư), Tiễn Em (thơ Cung Trầm Tuởng), Em Hiền Như Ma Soeur, Hai Năm Tình Lận Đận (thơ Nguyễn Tất Nhiên), Chuyện Tình Buồn (thơ Phạm Văn Bình), Tâm Sự Gửi Về Đâu (thơ Lê Minh Ngọc)...
    - Các thể thơ khác: Cô Hái Mơ (thơ Nguyễn Bính), Hoa Rụng Ven Sông, Vần Thơ Sầu Rụng (thơ Lưu Trọng Lư), Mùa Thu Paris (thơ Cung Trầm Tuởng), Kiếp Nào Có Yêu Nhau (thơ Minh Đức Hoài Trinh), Ngày Xưa Hoàng Thị (thơ Phạm Thiên Thư), Mùa Xuân Yêu Em (thơ Đỗ Quý Toàn), Tình Sầu (thơ Du Tử Lê), Thà Như Giọt Mưa (thơ Nguyễn Tất Nhiên), Còn Chút Gì Để Nhớ (thơ Vũ Hữu Định), Kỷ Vật Cho Em (thơ Linh Phương), Nụ Tầm Xuân (ca dao)...
Tâm hồn Phạm Duy vốn nhạy bén với thơ, dễ bắt được những tần số rung động của thơ. “Tôi yêu thơ từ ngày còn bé,” ông nói. Ông tìm thấy trong thơ có nhạc và chỉ ghi lại những nốt, những ký hiệu âm thanh trên những dòng kẻ nhạc. Công việc tưởng như đơn giản ấy (không phải ai cũng làm được) đã thực sự “nâng” thơ lên, đã chắp cho thơ “đôi cánh nhạc”. Ngôn ngữ nhạc quyện vào ngôn ngữ thơ đã khiến thơ “thơ” thêm một lần nữa. Ông phổ những bài thơ hay của những tác giả tên tuổi và không tên tuổi. Nhiều người làm thơ chỉ được mọi người biết đến khi đọc thấy tên (nằm cạnh tên ông) trên bìa một bài nhạc phổ thơ của Phạm Duy.
    Nếu ta có thể thẩm định, một bài nhạc phổ thơ hay là khiến người thưởng ngoạn “yêu” bài nhạc ấy đến không còn nhớ tới (hay quên hẳn) bài thơ, hoặc không biết rằng đã được phổ từ một bài thơ, thì Phạm Duy quả đã thành công ở nhiều bài phổ thơ. Nghệ thuật phổ thơ của Phạm Duy là nghệ thuật “nâng” thơ lên một bậc, chứ không phải “hát thơ”.
Người nhạc sĩ đã “làm mới” thơ, đã làm thơ “thơ” hơn, và tất nhiên,... “nhạc” hơn.


12. Tình Già

    Nếu những bài “Tình Đầu” có thể xem là “tình trẻ” thì Phạm Duy cũng không thiếu những bài “tình già”.
    Người tình già trên đỉnh khơi, muốn lãng quên trăm năm một đời...
    Người tình còn nhớ tuổi son, cúi xuống hôn bông hoa thật gần.
    Người trở thành cây mùa đông... (Người Tình Già Trên Đầu Non)
    “Cây mùa đông” là nỗi cô đơn bất chợt, không mang ý nghĩa của một mùa băng giá hay trái tim cằn cỗi mà chỉ là những chuyển đổi giữa hai trạng thái “động” và “tĩnh” khi tình vừa đổi mùa, như chiếc lá đổi màu, như bông hoa nở xòe hết cánh. “Tình già” vẫn ấm áp và thiết tha như những bài phổ thơ Hoàng Cầm:
    Nếu anh còn trẻ như năm cũ
    quyết đón em về sống với anh
    Những khi chiều vàng phơ phất đến
    anh đàn em hát níu xuân xanh... (Tình Cầm, theo thơ Hoàng Cầm)
    Nếu “Tình Già” của Phan Khôi vẫn còn “liếc mắt, đưa tình”:
    “Tình cờ đất khách gặp nhau, đôi mái đầu đều bạc...
    Liếc đưa nhau đi rồi, con mắt còn có đuôi”
    Thì “tình già”ø Phạm Duy cũng mặn nồng đâu kém:
    Dù đôi mái tóc không còn xanh nữa
    mây bạc trăng vàng vẫn thướt tha... (Tình Cầm)
    Nếu có khác, chỉ là chút nuối tiếc, thoáng ngậm ngùi.
    Lá vàng khô, lá vàng khô như nét môi già đã nhăn
    Chờ lên nẻo đường băng giá... (Đường Chiều Lá Rụng)
    Hay chút ngỡ ngàng phút hội ngộ, sau nhiều năm xa biệt.
    Đừng nhìn em, đừng nhìn em nữa anh ơi
    Đôi mi đã buông xuôi, môi nhăn đã quên cười...
    (Kiếp Nào Có Yêu Nhau, theo thơ Hoài Trinh)
    “Tình già” trong dòng nhạc Phạm Duy không đắm say, không sôi nổi, nhưng thật đằm thắm, thật dịu dàng...
    Em cười như lá mỏng, khép cửa vào chiêm bao...
    Anh tới nơi ước hẹn, chiều nay như thuở nào
    Anh nhìn em trong nắng, trăm năm như một chiều...
    (Trăm Năm Như Một Chiều, theo thơ Hoàng Cầm)
    Nhưng không phải là không có những háo hức “mau với chứ, vội vàng lên với chứ. Em, em ơi, tình non đã già rồi”(6), vì “tuổi già bóng xế” thì lại càng phải gấp gáp “yêu nhau đi chiều hôm tối rồi”.
    Hai mươi tuổi trời, yêu không kịp nói
    Bảy mươi tuổi rồi, yêu cũng vội thôi...
    Người tình tuyệt vời, đường tình đi mãi... (Người Tình)
    Tình đầu, tình cuối khi ấy cũng không khác nhau là mấy. Hành trình âm nhạc Phạm Duy, theo nghĩa nào đó, cũng là cuộc hành trình “rong chơi khắp nẻo đường tình”.
    Anh đã rong chơi khắp nẻo đường tình...
    Thôi nhé, cho anh giã từ trái đất...
    Cuộc hành trình nào rồi cũng phải đi tới cuối đường, cũng phải tới hồi kết thúc. Hơn ai hết, Phạm Duy biết rõ điều đó và từng có lúc muốn treo đàn gác bút, muốn lặng lẽ xa rời sân khấu, xa rời ánh đèn...
    Nhưng nếu mai sau ai gọi người tình
    anh sẽ quay lưng bước về nẻo xanh... (Rong Khúc)
    Liệu có chắc là, ở cuối con đường tình, nghe “tiếng gọi của tình yêu”, ông còn đủ sức quay về để... yêu thêm một lần nữa, hay là đã... thấm mệt, ông đành bỏ cuộc chơi và chỉ muốn được làm “người tình già trên đầu non”(?).“Tôi còn yêu, tôi cứ yêu”

    “Tình già”, “tình cuối”, chỉ là cách nói, cách gọi. Thực sự, với Phạm Duy, làm gì có tình cuối, làm sao có tình già.
    Năm 81 tuổi, Phạm Duy nói ông mới là chàng trai... 18. Dẫu chỉ là cách nói vui, cũng cho thấy ông... “sức mấy” mà chịu già (nói theo lối của ông)! 83 tuổi, vẫn không khác bao nhiêu, vẫn chỉ là con số 38 đảo ngược. Ở độ tuổi vẫn được kể là trung niên ấy, “đại lực sĩ Phạm Duy” (nói như nhà thơ Nguyên Sa) vẫn còn sung sức lắm, vẫn thừa sức hai tay nhấc bổng hai quả tạ nặng ký “Minh Họa Kiều I và II”. Ở độ tuổi ấy, ông vẫn yêu như chưa từng yêu, vẫn nói về tình yêu với vẻ say mê và sôi nổi như chàng trai mới biết yêu khoe với bạn bè người yêu thứ nhất, mối tình đầu tiên trong đời mình. Trái tim ông mở rộng, háo hức, khao khát sống. Ở độ tuổi ấy, kể ra vẫn còn khá sớm để nói đến “tình già”, “tình cuối”, vẫn còn khá lâu mới đi tới cuối con đường tình.
    “Bao giờ thì ông mới hết yêu?” Chắc không ai đi hỏi ông câu ấy, vì đấy là loại câu hỏi chẳng có câu trả lời. Cũng chẳng ai đi hỏi tuổi ông, vì ông sẽ chẳng ngại ngùng cho biết tuổi thật (ngày sinh tháng đẻ cẩn thận) và tuổi không thật. Cả hai tuổi này đều... thật cả. Ông vừa nhận mình là “ông già” (như thừa nhận danh hiệu “Ông Hai Tếch” mà giới trẻû phong tặng cho ông, người nhạc sĩ có trang web sớm nhất và tiên phong trong kỹ thuật soạn nhạc bằng computer), lại vừa không chịu “già”ø. Nhưng nếu gọi ông là “người tình già trên đầu non” hoặc “người tình già trên đỉnh khơi” thì ông chịu. Đấy cũng chỉ là cách nói, chỉ là những tên gọi ông đặt cho chính ông. Những tên ấy nghe vừa “già” lại vừa... không già, vì khi vẫn còn là người tình, dẫu có là “người tình già” đi nữa, thì vẫn chưa được kể là... già.
    Nhạc tình Phạm Duy lúc nào cũng trẻ (ngay cả trong những bài ông viết cho... “tình già”), nhiều người có chung nhận xét ấy. Điều này thực ra cũng dễ hiểu thôi, vì người viết ra những giai điệu ấy và những lời tình ấy chưa có lúc nào già. Không có tuổi nào cho người viết nhạc tình, vì tình yêu làm gì có tuổi và vì tuổi nào không là tuổi của tình yêu. Ở độ tuổi 50, trong những bài tình ca, ông viết: “tình yêu là trái táo thơm...” (Bao Giờ Biết Tương Tư) và “uống ly chanh đường, uống môi em ngọt...” (Trả Lại Em Yêu). Và nhiều năm, nhiều năm tiếp theo sau đó, ông viết tiếp những lời như “đêm tình nhân huyễn mộng, tạ ơn người gối chăn...” (Nghìn Năm Vẫn Chưa Quên). Tình yêu trong nhạc ông có lúc thật dịu dàng như “ngày đó có em đi nhẹ vào đời...” (Ngày Đó Chúng Mình), lại có lúc thật đắm đuối như “cuồn cuộn sóng yêu đương…...” (Tắm Sông Trăng).
    “Hành trình âm nhạc Phạm Duy” là hành trình của những chuyến đi tiếp nối những chuyến đi, những chuyện tình nối tiếp những chuyện tình, và ông là người lữ hành không mệt mỏi, không phút nào ngưng nghỉ.
    “Hành trình âm nhạc Phạm Duy” được viết theo công thức: “đi + sống + yêu = sáng tác”. Thật hiếm có ai “đi” nhiều như ông, “sống” nhiều như ông và “yêu” nhiều như ông. Và vì thế, cũng hiếm có ai “sáng tác” được nhiều như ông.
Phạm Duy, ông không thể “sống” mà không “yêu”, cho dù ông “yêu để mà sống chứ không phải... sống để mà yêu”. Vì vậy, không lạ gì khi đọc những lời ông viết trong Hồi Ký: “là một nghệ sĩ, tôi cần tình yêu để sáng tác, giống như con người cần khí trời để thở”.
    Tình yêu cần những đổi thay, do những tác động bên ngoài hay do con người tự tạo, như những món ăn cần thay đổi, cần thêm bớt gia vị. Trên những nẻo đường tình trăm, ngàn lối của Phạm Duy, ông đã vẽ ra đủ loại khuôn mặt, đủ mọi sắc diện (có khi tương phản) của tình yêu. Những khuôn mặt đổi thay từng thời kỳ, từng giai đoạn. Những khuôn mặt gắn liền với những số phận, lúc vui sướng lúc buồn rầu, khi hạnh phúc khi khổ đau.
    Có lẽ vì vậy, đề tài tình yêu trong nhạc Phạm Duy chẳng bao giờ cạn, không những thế, càng về sau càng thêm mới, càng thêm những khám phá.
    Có lẽ vì thế, nhạc tình Phạm Duy, ở bất cứ tuổi nào bất cứ thời nào, vẫn luôn luôn quyến rũ, vẫn luôn luôn là quà tặng ý nghĩa cho những cặp tình nhân.
    Âm nhạc Phạm Duy là âm nhạc của một trời kỷ niệm. Nghe hay hát nhạc Phạm Duy là đi tìm lại thời gian đã mất, là “tay bắt mặt mừng” với biết bao kỷ niệm một thời quên lãng. Nhạc Phạm Duy là nhạc tìm về, tìm về một cánh đồng, một ngọn đồi, một bờ biển, một dòng sông, một thành phố, một làng quê, một con đường, một nơi chốn in hằn những dấu chân kỷ niệm. Nhạc Phạm Duy là nhạc hồi tưởng, hồi tưởng về những mùa vui, tràn ngập hạnh phúc, tràn ngập yêu thương, những tháng năm tươi đẹp nhất của một đời người; hồi tưởng về những nỗi bất hạnh, những tan vỡ chia lìa, những chua xót đắng cay, những buồn rầu tủi nhục; hồi tưởng về những tình yêu, những khuôn mặt, những bóng hình đã xa khuất. Âm nhạc Phạm Duy dẫn ta đi, dắt ta về thăm lại những cây cỏ xanh tươi trên con đường trí nhớ. Âm nhạc Phạm Duy đã luôn luôn ở cạnh, luôn luôn có mặt trong đời sống chúng ta, ngay trong những thời kỳ khốn khó, những hoàn cảnh nghiệt ngã nhất.
    Phạm Duy, ông là một người giàu có, giàu có vì “gia tài” âm nhạc đồ sộ của ông, vì vốn sống thật phong phú và vì tình yêu thật tràn trề ông đã tận hưởng được từ cuộc sống, từ biết bao người. Ông cũng từng “thú nhận” ông là con người hạnh phúc trên cõi đời này. Sự giàu có, hạnh phúc, và nổi tiếng nữa, đôi lúc có làm người khác phải ganh tị. Ông thật sự giàu có, nhưng ông cũng đã phân phát sự giàu có ấy cho rất nhiều người, những người yêu mến ông và những người ông thực lòng yêu mến, chứ cũng chẳng giữ riêng cho mình. Tình yêu là sự đền trả, là phần thưởng mà ông nhận được, và ông xứng đáng được tưởng thưởng.
    Phạm Duy là người thực sự tin tưởng rằng, dù có thế nào đi nữa, cuộc đời sau cùng vẫn cứ đẹp, vẫn cứ đáng yêu đáng sống. Ông đã và đang tận hưởng cuộc sống, tận hưởng tình yêu đến từng phút giây, ít ra là trong những ngày còn ở thế gian này. Tôi thèm được sống, được yêu, được có trái tim thật trẻ như ông.
    “Tôi còn yêu, tôi cứ yêu”(1), đó chính là Phạm Duy, là tính cách của một con người nghệ sĩ lớn, của một con người nghệ sĩ tự do, của một trái tim rộn rã những nhịp đập yêu thương, đã từng sống sôi nổi, đã từng yêu thiết tha và từng cống hiến cả cuộc đời mình cho tình yêu đất nước, cho tình yêu âm nhạc và nghệ thuật.

lê hữu

(1) Tên những ca khúc của Phạm Duy
(2) Giọt Mưa Trên Lá (Tâm Ca 4), Phạm Duy
(3) Tà Áo Văn Quân, Phạm Duy Nhượng
(4) Trở Về Mái Nhà Xưa (Back To Sorriento), Phạm Duy
(5) Động Hoa Vàng, thơ Phạm Thiên Thư
(6) Giục Giã, thơ Xuân Diệu
• Những chữ in nghiêng trong bài là ca từ Phạm Duy

(Đã đăng trên tạp chí Văn Học, số tháng 7/04)

Tuyển Tập Các Bài Viết Về Nhạc Phạm Duy
Trong Suốt 50 Năm Qua


xem dưới dạng pdf

1. Viết Về Trường Ca Con Ðường Cái Quan

2. Viết Về Trường Ca Mẹ Việt Nam

3. Viết Về Tâm Ca

4. Viết Về Tổ Khúc Bầy Chim Bỏ Xứ

5. Viết Về Rong Ca

6. Viết Về Thiền Ca

7. Viết Về Trường Ca Hàn Mặc Tử

8. Sách, Tiểu Luận

9. Bài Báo

10. Viết Về Nghệ Thuật Phổ Thơ Vào Nhạc - Nhạc Thuật Phạm Duy

11. Phỏng Vấn từ Quốc Nội và Hải Ngoại trước năm 2000

12. Viết Về Các Buổi "Phạm Duy - Một Đời Nhìn Lại" (2002 - 2003)

13. Các bài viết khác từ Quốc Nội và Hải Ngoại sau năm 2000

14. Phạm Duy - Ngày Trở Về (2005 đến nay)

16. Các Bài Viết Khác Rải Rác Trên Liên Mạng

Phụ Lục: Các Bài Viết Ngắn của Nhạc Sĩ Phạm Duy

Phụ Lục 2: Toàn bộ các bài viết trên (gần 1000 trang) chứa trong 3 PDF files

Phụ Lục 3: Các PDF files khác


NGẬM NGÙI
http://www.mediafire.com/?gzziet2ztnt
http://www.mediafire.com/?vz4m4dzzxt0
Pham Duy's Love Songs

Ngậm Ngùi (Duy Quang) Tiếng Thu (Duy Quang, Thái Hiền) Tiếng Đàn Tôi (Elvis Phương) Mộng Du (Julie) Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng (Thái Hiền) Chuyện Tình Buồn (Duy Quang) Mộ Khúc (Julie) Kiếp Sau (Thái Hiền) Ngày Đó Chúng Mình (Duy Quang) Nghìn Năm Vẫn Chưa Quên (Julie) Cành Hoa Trắng (Thái Hiền) Cỏ Hồng (Elvis Phương) Bên Cầu Biên Giới (Lệ Thu) Tóc Mai Sợi Vắn Sợi Dài (Duy Quang-Thái Hiền)
THÀ NHƯ GIỌT MƯA
Rather Be A Drop Of Rain

(trong số 12 bài, có 10 bài của Phạm Duy) - Ca sĩ : Duy Quang - Thà Như Giọt Mưa - Cô Bắc Kỳ Nho Nhỏ - Hẹn Hò - Hai Năm Tình Lận Đận - Thuyền Viễn Xứ - Chuyện Tình Buồn - Em Hiền Như Ma Soeur - Mùa Thu Paris - Rồi Đây Anh Sẽ Đưa Em Về Nhà - Tâm Sự Gửi Về Đâu
THƯƠNG TÌNH CA
http://www.mediafire.com/?lzxtuifniotyito
Sad Love Songs

(trong số 12 bài, có 8 bài của Phạm Duy) - Ca sĩ : Duy Quang - Ta Yêu Em Lầm Lỡ - Thương Tình Ca - Con Đường Tình Ta Đi - Ngày Đó Chúng Mình - Chuyện Tình Buồn - Trả Lại Em Yêu - Chỉ Chừng Đó Thôi - Đừng Xa Nhau 
HÃY YÊU CHÀNG
http://www.mediafire.com/?ywtozozrgjm
Let's Love Him

Ca sĩ : Duy Quang, Elvis Phương, Tuấn Ngọc -
Những Cuộc Tình Tan Vỡ - Chỉ Chừng Đó Thôi - Hãy Yêu Chàng - Tình Khúc Trên Chiến Trường - Tạ Ơn Đời - Cho Nhau - Anh Nam Kỳ Dễ Thương - Những Gì Sẽ Đem Theo Về Cõi Chết - Tìm Nhau - — Rừng U Minh Ta Không Thấy Em 
NGÀY ĐÓ CHÚNG MÌNH
http://www.megaupload.com/?d=PBO9G0KC
Time Of Our Love

Vợ Chồng Quê (Ái Vân, Elvis Phương) Chuyện Tình Buồn/Nghìn Năm Vẫn Chưa Quên (Duy Quang) Nghìn Trùng Xa Cách (Thái Hiền) Bên Cầu Biên Giới (Phi Khanh) Ngày Đó Chúng Mình (Duy Trác) Con Đường Tình Ta Đi/Trả Lại Em Yêu (Duy Quang, Ái Vân) Em Hiền Như Ma Soeur (Don Ho) Tiễn Em (Tuấn Ngọc) Nụ Tầm Xuân (Như Mai) Mùa Thu Chết (Anh Khoa) 
KỈ NIỆM
http://www.megaupload.com/?d=KJNF8MLD
http://www.megaupload.com/?d=T1PPSS3Z
Remembering

Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà (Elvis Phương) Tóc Mai Sợ Vắn Sợi Dài (Duy Quang, Ái Vân) Kỷ Niệm (Thái Hiền) Tuổi Ngọc (Thái Thảo) Thương Tình Ca (Duy Trác) Giọt Mưa Trên Lá (Dalena) Ngậm Ngùi (Lệ Quyên) Đi Đâu Cho Thiếp Theo Cùng (Hương Lan) Nhớ Người Thương Binh (Như Mai) Tình Hoài Hương (Thái Thanh) 

BÀI CA SAO
Song Of The Star

Cây Đàn Bỏ Quên (Thái Châu) Bài Ca Sao (Elvis Phương, Ái Vân) Nhớ Người Ra Đi (Hương Lan) Mộng Du (Julie) Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng (Thái Hiền) Chuyện Tình Buồn (Duy Quang) Thuyền Viễn Xứ (Lệ Thu) Nương Chiều/Gánh Lúa (Phương Hồng Quế, Sơn Ca) Tình Cầm (Duy Quang) Tuổi Hồng (Dalena) Ngày Đó Chúng Mình/Cho Nhau (Tuấn Ngọc, Thái Thảo) Cô Bắc Kỳ Nho Nhỏ (Don Ho) Viễn Du/Mẹ Trùng Dương (Duy Quang, Thái Hiền, Thải Thảo, Thiên Phượng
TIẾNG ĐÀN TÔI
http://www.megaupload.com/?d=GBYXFK0I
http://www.megaupload.com/?d=5D7BKCKK
The Sounds Of My Guitar

Chiến Sĩ Vô Danh (Duy Quang, Tuấn Ngọc, Elvis Phương) Đây Thôn Vỹ Dạ (Dalena) Tiếng Đàn Tôi (Phi Khanh) Chú Cuội (Ái Vân) Liên Khúc (Thái Châu, Duy Quang) Đêm Xuân (Thái Hiền) Kỷ Vật Cho Em (Elvis Phương) Hoa Thương Nhớ Ai (Hương Lan) Tình Nghèo (Quang Bình, Trang Thanh Lan) Xuân Ca (Duy Quang, Thái Hiền, Thải Thảo, Thiên Phượng)
BÊN NI BÊN NỚ
http://www.mediafire.com/?kwjhcpzwesc
http://www.mediafire.com/?5qdhxux4crm
We're Apart

Ca Sĩ : Khánh Ly - Chủ Nhật Buồn (nhạc Âu, lời Phạm Duy) Bến Xuân (nhạc phẩm của Văn Cao, lời 2 của Phạm Duy) - Bên Ni Bên Nớ - Ngày Đó Chúng Mình - Nghìn Trùng Xa Cách - Tìm Nhau - Nước Mắt Rơi - Nha Trang Ngày Về - Đừng Xa Nhau - Hẹn Hò - Còn Gì Nữa Đâu - Tiếng Bước Trên Đường Khuya - Cho Nhau - Tạ Ơn Đời 
ĐỂ LẠI CHO EM

I Leave It All To You

Ca Sĩ : Khánh Ly - Một Ngày Một Đời - Kỷ Vật Cho Em - Chuyện Hai Người Lính - Thầm Gọi Tên Nhau - Hành Trình Anh Thủy Quân Lục Chiến - Đi Vào Quê Hương - Tôi Không Phải Là Gỗ Đá - Tiếng Hát To - Ở Rừng U Minh Ta Không Thấy Em - Để lại Cho Em 
HẸN HÒ
http://www.mediafire.com/?tm2iqdmzkkm
http://www.mediafire.com/?djmmzkzjzxw
http://www.mediafire.com/?nzwgntrtajy
Promises

Ca Sĩ : Ý Lan - Tình Cầm - Bài Hát Nghìn Thu - Còn Một Chút Gì Để Nhớ - Đừng Xa Nhau - Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà - Mùa Xuân Yêu Em - Ngày Đó Chúng Mình - Lá Diêu Bông - Kỷ Vật Cho Em - Khi Tôi Về 
KHI TÔI VỀ

When I Come Back

http://www.megaupload.com/?d=MTQXMAKB
Ca Sĩ : Ý Lan - Cỏ Hồng - Đường Em Đi - Hẹn Hò - Tuổi Thần Tiên - Tưởng Như Còn Người Yêu - Chiều Đông - Đưa Em Tìm Động Hoa Vàng - Hoa Rụng Ven Sông - Liên Khúc Đi Đâu Cho Thiếp Theo Cùng/Hò Lơ - Ru Người Hấp Hối 
TÌNH CA PHẠM DUY
http://www.megaupload.com/?d=ILIOWOQF
Pham Duy's Love Songs

Ca Sĩ : Khánh Hà, Tuấn Ngọc - Ngày Đó Chúng Mình - Còn Gì Nữa Đâu - Đường Em Đi - Tôi Còn Yêu Tôi Cứ Yêu - Kiếp Nào Có Yêu Nhau - Mùa Thu Paris - Hạ Hồng - Cành Hoa Trắng - Nắng Chiều Rực Rỡ - Ngày Tháng Hạ 
GIẾT NGƯỜI TRONG MỘNG
http://www.mediafire.com/?imylqyrtew2
http://www.mediafire.com/?wj3edheemej
Killing You In My Dream

Ca Sĩ : Elvis Phương - Chuyện Tình Buồn - Giết Người Trong Mộng - Tâm Sự Gửi Về Đâu - Hai Năm Tình Lận Đận - Tiễn Em - Bao Giờ Biết Tương Tư - Em Hiền Như Ma Soeur - Tình Hờ - Thương Tình Ca - Mùa Thu Chết - Tình Cầm - Trả Lại Em Yêu 
MÙA THU CHẾT
http://www.megaupload.com/?d=PI32CAGP
Autum Is Dead

Ca Sĩ : Julie - Nước Mắt Mùa Thu - Nha Trang Ngày Về - Trả Lại Em Yêu - Tạ Ơn Đời - Giết Người Trong Mộng - Tưởng Như Còn Người Yêu - Mùa Thu Chết - Bao Giờ Biết Tương Tư - Phượng Yêu - Kỷ Vật Cho Em - Ngày Xưa Hoàng Thị - Nếu Một Mai Em Sẽ Qua Đời
TÌNH CA PHẠM DUY
http://www.megaupload.com/?d=2KUQJBES
http://www.megaupload.com/?d=4G35WWXA
Pham Duy's Love Songs

Ca Sĩ : Vũ Khanh - Cây Đàn Bỏ Quên - Hai Năm Tình Lận Đận - Gọi Em Là Đoá Hoa Sầu - Còn Chút Gì Để Nhớ - Cô Bắc Kỳ Nho Nhỏ - Tình Khúc Chiến Trường - Ta Yêu Em Lầm Lỡ - Chuyện Tình Buồn - Thà Như Gịot Mưa - Tâm Sự Gửi Về Đâu 
DẠ KHÚC
Serenade

Ca Sĩ : Lệ Thu - (trong số 10 lời Việt soạn cho nhạc Âu Châu này, có 7 bài của Phạm Duy) - Dạ Khúc - Chủ Nhật Buồn - Vũ Nữ Thân Gầy - Mơ Mòng - Ave Maria - Trở Về Mái Nhà Xưa - Mối Tình Xa Xưa 
SERENADE

Nhạc Cổ Điển Lời Việt

Ca Sĩ : Mai Hương - (trong số 12 lời Việt soạn cho nhạc cổ điển này, có 10 bài của Phạm Duy) - Trở Về Mái Nhà Xưa - Chiều Tà - Mơ Mòng - Giòng Sông Xanh - Mối Tình Xa Xưa - Dạ Khúc - Tình Vui - Khúc Hát Thanh Xuân - Chủ Nhật Buồn - Giòng Sông Xanh (repeat) 
TÌNH KHÚC PHẠM DUY
Pham Duy's Love Songs

Ngậm Ngùi (Lệ Thu) Bao Giờ Biết Tương Tư (Ngọc Lan) Vết Thù Trên Lưng Ngựa Hoang (Don Ho) Thuyền Viễn Xứ (Kiều Nga) Hẹn Hò (Thanh Thúy) Trả Lại Em Yêu (Như Mai) Về Miền Trung (Lệ Thu) Thà Như Giọt Mưa (Ngọc Lan) Hận Tình Trong Mưa (Don Ho) Mùa Thu Chết (Hải Lý) Nha Trang Ngày Về (Như Mai)
TÌNH CA PHẠM DUY
Pham Duy's Love Songs

Thà Như Giọt Mưa (Elvis Phương) Trả Lại Em Yêu (Thanh Lan) Bao Giờ Biết Tương Tư (Khánh Hà) Tuổi Biết Buồn (Kiều Nga) Hai Năm Tình Lận Đận (Vũ Khanh) Nha Trang Ngày Về (Thanh Lan) Chuyện Tình (Duy Quang) Ôi Giàn Thiên Lá Đã Xa, nhạc Ái Nhĩ Lan-lời Phạm Duy (Kiều Nga) Cỏ Hồng (Khánh Hà) 
TÌNH KHÚC PHẠM DUY
ĐƒC BI�T 1
Pham Duy's Love Songs Special #1

Trả Lại Anh Yêu (Ngọc Lan) Đường Anh Đi (Kiều Nga) Ta Yêu Em Lầm Lỡ (Ý Lan) Tiễn Em (Dalena)Tình Hờ (Thái Châu) Thuyền Viễn Xứ (Ý Lan) Ngày Xưa Hoàng Thị (Mỹ Huyền) Cây Đàn Bỏ Quên (Thái Châu) Vũ Nữ Thân Gầy, nhạc Latinh-lời Phạm Duy (Thúy Vi) Vết Thù Trên Lưng Ngựa Hoang (Kenny) 
TÌNH KHÚC PHẠM DUY
ĐƒC BI�T 2
Pham Duy's Love Songs Special #2

(trong số 10 bài của CD này, có 7 bài của Phạm Duy)- Phượng Yêu (Chung Tử Lưu) Ngậm Ngùi (Thùy Hương) Đừng Phá Vỡ Ân Tình, nhạc Nhật-lời Phạm Duy (Dalena) Hai Năm Tình Lận Đận (Mỹ Huyền, Thái Châu) Bao Giờ Biết Tương Tư (Dalena) Trở Về Mái Nhà Xưa, nhạc Ý-lời Phạm Duy (Kenny) Người Yêu Nếu Ra Đi, nhạc Jacques Brel-lời Phạm Duy (Lệ Hằng)... 
HÀNH TRÌNH PHẠM DUY
Pham Duy'Songs

Về Miền Trung - Tiếng Đàn Tôi - Đêm Xuân, Cành Hoa Trắng - Viễn Du - Thương Tình Ca - Nếu Một Mai Em Sẽ Qua Đời - Cửu Long Giang, Mẹ Trùng Dương - Tôi Ước Mơ - Lời Ru, Bú Mớm, Nâng Niu - Tình Cầm, Ngày Xuân Con Én Đưa Thoi...